10.30.2012

phase-to-phase series at ang boses ng mga lalaki


last day of classes at pangaral pa rin ang bukang-bibig ng propesor namin. tapos na raw ang panahon ng pagbubulakbol. mag-uumpisa na raw ang mahabang paghihintay makapasok lang sa isang trabaho, ang araw-araw na paggising sa umaga nang ‘di nale-late (dahil bawat oras na pagka-late ay perang ‘di nakakauwi sa’ming wallet), burahin na rin daw ang sembreak sa kalendaryo, o mas mabuti pa nga raw ay burahin na sa isip at palitan na lang ng konseptong “long weekend”, hindi rin daw dapat ipagdiwang ang kawalan ng recitation at grade dahil mapapalitan ito ng pulitika sa opisina at mga evaluation. “this is a new chapter of your life—ang tunay na mundo.” sabi nga ng propesor na naka-upong mayaman sa harap namin na para bang sinasabing tapos na siya roon at ngayo’y taga-pahirap na lang siya ng mga rookies ng tunay na mundo, “tinuruan kayo ng kolehiyo na mag-survive, gamitin niyo ‘to bukas.”

pero seriously, gumising kami ng maaga, nagsuot ng uniporme, nagpabango, nag-full bangs at full blast make-up pa ang aking ibang mga kaklase para makinig sa speech na ilang beses na namin narinig? kahit sa tv naririnig na namin ‘yan, wala bang bago?

hindi ko lang talaga maintindihan kung bakit nag-iiyakan ‘tong mga kaklase ko. tears of joy kaya? dahil kung ako ang tatanungin, tamang tama itong pagkakataon para magdiwang. mag-inom, pumarty, magpakabasag, at isigaw sa unibersidad na, “fuck! natapos kita!” natapos ako rito sa unibersidad na ‘to! (kahit pa inulit mo ang ilang subjects, ilang summer kang walang summer vacation, hindi ka gra-graduate sa pinili mong kurso, napa-shift ka nang ‘di bukal sa iyong puso, o ‘di pa bayad ang last semester’s tuition mo kaya wala ka pang clearance)

katunayan, medyo naiintindihan ko naman ang mga sentimyento nitong mga ‘to. pero, ganoon talaga ka-oa? siguro dahil may ilang mga mangingibambasa na. may mga maiiwan at hindi makasasabay sa’min sa pagmartsa. pero hindi ba mas nakaka-iyak ito sa parte nila bilang sila ang maiiwan, mang-iiwan. sila ang mga nakakaalam kung saan sila pupuluti matapos nitong “magarbong” selebrasyong ito. sila kaya ang unang naka-alam na hindi sila makakasama sa graduation, na after graduation ay nakaayos na ang kanilang mga gamit at lilipad na. bago pamalaman ng buong klase, minsan bago pa malaman ng kanilang mga magulang, alam na nila sa sarili nila, pinaghahandaan na nila, nilunok na nila ang malaking bara sa kanilang lalamunan na “mawawala” sila pagkatapos nitong lahat.

o, siguro dahil fan ako ng change.

naniniwala kasi ako sa kasabihang, “the only constant in life is change.” naniniwala ako na kailangan handa ka sa mga maaaring mangyari sa bawat pagkakataon, na hindi laging ayon sa gusto natin ang mga mangyayari, na every now and then ay may pagbabagong mangyayari sa buhay na’tin na malamang ay hindi tayo handa. “be ready of the unknown” at hindi ka masisiraan ng loob. kaya kahit kabre-break lang namin ni joan, hindi ako nalulungkot.

or at least napagdesisyunan ko nang hindi malungkot. isa rin kasi sa paniniwala ko, “everything is in the mind.” prinsipyo lang. kapag napagdesiyunan, panindigan. kapag napanindigan, tanggapin.

life goes on. at tulad nga ng lagi nilang payo sa mga namamatayan, (hindi ko na maalala kung paano ang pagkakahalo ng mga salita) “life doesn’t wait for any body.” o, life nga ba ‘yun? “kaya move on.”

move on—big words.


graduation day.

“nabo-bore ka ba?” tanong ko sa katabi ko.

lumingon siya sa’kin nang dahan-dahan na para bang model sa mga shampoo commercial. makintab ang kanyang buhok at sa patag ng pagkakalapat ng kanyang make-up sa mukha ay ‘di na nakikita ang mga pores. buhay na buhay ang kanyang mga mata at kay pula ng kanyang labi.

sa dami ng block na inalphabetize, hindi ko na makabisa kung sino ang galing sa ganitong section. pero parang namumukhaan ko ‘tong katabi ko. at habang sabay namin kinikilala ang sarili, siya sa aking very unpopular-slash-unknown face at ako sa kanyang makapal na maskara, tiyaka ko natantong ‘di pala niya naintindihan ang aking tanong. kaya inulit ko ang tanong. sumagot naman siya nang mabilis, “hindi naman. okay lang.” na hindi ko rin nakitaan ng saysay bilang wala naman talaga siyang sinagot. hindi naman, so okay lang? so, paano ko masusukat ang kanyang hindi pagkabagot? kasi ako, bagot na bagot na bagot. papasok nang naka-ayos, may uniporme naman kami pero kailangan magpatong ng telang manipis para pare-pareho, bibitbitin ang magulang at papaupuin sa malayo, itatabi sa ‘di ka-close na ka-batch, papipilahin, paglalakarin, at paghihintain buong umaga o hapon para kumuha ng isang papel na hindi naman talaga tunay na sertipiko at magkaroon ng litratong kailangan namang bayaran pagkatapos.

at bilang kailangan ding isurrender ang cellphone, halos trenta minutos din bago kami nagkita-kita ng buong pamilya. tiyaka ko nakita si joan kasama ang kanyang magulang. nabilis yata kong namula dahil naramdaman ko ang mabilis na pag-init ng aking mukha. napayuko ako at kinailangan kong lumabas nang mabilis nang makalanghap ng sariwang hangin.

hindi ko nanaman matukoy kung dahil ito sa hiya, o takot. pero sa rami ng tumatakbo sa aking isip, gusto ko na lang hilahin palabas sina tatay at nanay nang makauwi na.

napasagot tuloy ako ng dinner. pero hindi naman ako nagrereklamo. gusto ko rin naman bilang ito ang unang beses na sasagot ako ng bill para sa aking pamilya. simpleng dinner, kape, pampabusog ng puso bilang minsan lang din kami makumpleto nang ganito. buti na lang din ako grumaduate ako.


bawat inom, napapalaki ang labas. bawat inom, nadadagdagan ng bote. iba na nga talaga kapag tapos na ng kolehiyo. ito na ang umpisa ng aking pag-asenso. kung dati, tatlong bote lang ng red horse ay bangenge na, madagdagan ng ilang bote at sumusuka na sa byahe, ngayon ay kailangan munang makalimang bote bago mag-umpisa ang gabi.

sa tuwing umiinom kami ng barkada, tila lagi kaming may ipinagdiriwang kahit pa wala naman kaming pinag-uusapang seryoso. panay “kapag ako nagkatrabaho… at kapag tayo umasenso…” na lang. hindi rin naman ito nauuwi sa wala, sa aking palagay bilang sa bawat inumang matatapos, busog akong gigising na para bang napakaraming naghihintay sa’kin. busog sa pangarap at matabang puso.

mabuti na lang at bago pa maubos ang ipon ay nakahanap din ng trabaho. nakatatawang isipin lang na kung gaano kalaki ang naiwaldas mo sa alak ay hindi naman kawalan. araw-araw, pagkaligo pa lang ay makikita mo na ang lahat ng iyong ipon. hindi na kailangan pang silipin ang wallet o mag-update ng passbook. dalawang buwan din bago ako tuluyang matanggap sa isa sa mga libo kong inapplyan, at sa dalawang buwan na iyon na binusog ko sa paghihintay at pag-iinom, hindi lang love handle ang aking naipundar. para itong salbabidang idinikit sa aking tagiliran, at isang bin bag sa aking tiyan.

sabi ng isa kong kabarkada, “ito ang katawan ng tunay na lalaki.” tawanan kaming lahat. tiyaka ko sinundan, “hindi, ito ang katawan ng trabahante.” parang hindi naman nakakatawa, kaya sinundan ko ng isang malakas na “cheers!” nagtawanan ang lahat.

isa ang pag-inom sa mga hindi ko lubusang maipaliwanag kung bakit, pero masarap gawin. marahin dahil “masarap ang bawal” tulad ng pagyoyosi at paghithit ng shisha, legal pero alam mong masama sa katawan. masarap sa katawan, pero masarap. kung paano naging masarap, “basta, subukan mo na lang.” pero marami pa ring magsasabing “huwag mo na subukan.” kahit na ang nagsasabi nito ay sila mismong nagyoyosi at manginginom.

siguro, may pinagdaraanan pa rin ako. siguro, may pinagdaraanan pa rin ang aking inner self na napagdesisyunan na ng outer self ko na tapos na. siguro, kahit pa hindi napag-uusapan, pinag-uusapan ng aking inner at outer self. pinagtatalunan nila kung ano nga ba ang tunay kong nararamdaman, kung ano ang dapat maramdaman, at paano na.

at siguro, sa monday, kapag nag-umpisa na ko magtrabaho, kapag marami nang ginagawa, mas magiging panatag na ang loob ko. siguro, matatahimik na sa inner self. siguro, may makatrabaho akong babae na magpapatahimik kay inner self at magpapangiti ay outer self. siguro. malay natin. malay natin, dito pa lang pala nag-uumpisa ang tunay na mundo at napahaba lang ang transition ng buhay ko.


not exactly the job i dreamt, pero sa hirap ng buhay, choosy pa ba? bago ako grumaduate, ang lagi kong pagmamalaki, “hindi ako kukuha ng trabahong hindi ko gusto. mas mahalaga pa rin na mahal mo ang trabaho mo. kapag ganon, parang hindi ka nagtra-trabaho.” pero, paano kung ayaw sa’yo ng gusto mong trabaho at ayaw rin sa’yo ng plan b mong trabaho at wala ka nang pera pamasahe at pang-inom?

maging praktikal. malungkot mang isipin, sa hirap ng buhay at sa dami ng graduates at sa konti ng maaaring pasukan, choosy pa ba?

hindi naman ako nakakalimot sa’king pangarap. balang araw, magiging writer din ako sa isang sikat na magazine. babayaran nila ko para pumunta sa isang lugar at matulog sa isang resort o hotel, kumain sa ilang mga restaurants, at magbibigay ng personal reviews. pero sa ngayon, taga-proofread ng mga gawa ng iba na uploaded online muna ang gagawin ko. cool job naman, pero i bet bulag na ko after ten years kung ‘di ako lilipat ng trabaho o mapro-promote. kaya ang plano, kukuha lang ako ng experience. in one to two years, lalayas din ako at maghahanap ng ibang trabaho.

dalawang linggo lang, gamay ko na ang galawan dito. ‘di man malaki ang suweldo, hindi naman dehado bilang madali ang trabaho. kaunting sipag at diskarte, andiyan naman si pareng google, madaling natatapos ang mga article.

nasa urinal ako umiihi one time. tumabi sa’kin si ralph, bago lang din na “editor” na mabilis kong naging kaibigan. kinamusta ko bilang panay hawak niya sa kanyang batok. “okay naman. nakaka-stress lang. parang paulit-ulit na lang yung binabasa ko, tapos puro mali pa rin daw ang gawa ko. ang dami ko raw nami-miss na wrong grammar.” natahimik ako. hindi naman dahil ayaw kong i-share sa kanya ang sikreto ko (google), kundi dahil gusto kong maupo sa kinalalagyan niya.

tiyaka ko na-realize at natanggap at nasabi sa sarili na may good news at bad news sa buhay ko ngayon na dito lang umiikot ang buhay ko. “good news, kakaunti lang ang stress na nararamdaman ko araw-araw. bad news, sa mga palabas at series ko lang ito nakukuha sa tuwing uuwi ako’t manonood ng tv.”

okay naman. hindi masama. sa isang banda nga lang, gusto kong ipagmalaki na bagaman ‘di kalakihan ang aking kinikita ay siguradong ‘di rin naman lalaki ang eyebags ko o mabilis na darami ang mga guhit sa aking mukha. not.


maliban sa stage na bangag at manhid, hinahanap-hanap ko ang alak dahil sa unang lagok. iyong tipong pagkabukas, isang punas lang sa bibig ng bote, lagok agad ng isang buo. iyong magkahalong lamig na may bigat. buo siyang dadaan mula lalamunan pababa sa tiyan. tiyaka iinit ang tiyan, iikot, na bibigyan ka madalas ng isang dighay.

hindi tulad ng softdrinks na may kilig pagkatapos. lasa mo ang pait. lasa mo ang bigat niya sa iyong tiyan. alam mong naroon siya.

iyong klase ng pait na mapait, pero gusto ko. hindi masarap dahil hindi matamis, pero hahanap-hanapin mo sa ‘di malamang dahilan. sanay ang katawan mo. uhaw ka sa kanya. uhaw na uhaw.

ang maganda roon. hindi natatapos ito sa isang lagod. mauubos ang isang bote. at bago pa magdikit ang mga baso para sa unang toast, nagbubukas na ng pangalawang bote. kung hindi man ang una, amoy ipis ang pangalawang bote ng red horse. tatanungin mo pa ang sarili, “amoy ipis nga ba o luma lang?” pero hindi ka na magbubukas ng bibig para ireklamo. dahil alak man o ipis, alak pa rin.

tiyaka nagkakaalamanan kapag nasa pangatlong bote na. malalakas na ang boses ng ilan, kumakanta na ang karamihan, sunud-sunod na ang cheers, ang mga kj nagsisiuwian. “gusto kong kumantot.” bulong ni roger. at parang nakainom ng sabaw at naubos ang tama ng lahat at narinig nila ang mahinang bulong ni roger (o mahina nga ba talaga?). “ako rin.” sunud-sunod na ani ng magkakatabi.

“ano, saan tayo?”


bibihira lang naman iyon. higit na madalas pa rin ang masasayang inuman, iyong tipong kuwentuhan tungkol sa mga nakaraang kabulastugan, mga sikreto na hindi na rin naman sikreto dahil sa bawat inuman ay iyon ang pinaguusapan, at kantiyawan. hindi rin naman mawawala ang mga dramahan, iyong mga kagagaling lang sa break-up, mga problemado sa pamilya, iyakan, at damayan, may yakapan, kasahan ng kamay, “supertado kita, pare.”

minsang tinanong ako, “ano ba nangyari sa inyo?” pang-apat na bote na noon. katatapos lang tumugtog ng banda at nangalahati na rin ang mga tao sa bar. halos tahimik na rin ang gabi. malamig ang ihip ng hangin. nakatingin silang lahat sa’kin. napabuntong hininga ko.

sa dami ng umpisa, hindi ko alam alin ang pipiliin. sa dami ng dulo, tila tapos na ang bawat kuwentong nais umpisahan. tuwing naaalala ko si joan, wala akong nais kundi makalimot muli. hindi dahil hindi siya mahalaga, o ayaw ko siyang isipin. nahahati ako sa takot at hiya.

walang lohikal na sagot kundi tumungo at maglakad nang mabilis tulad ng ginawa ko noong graduation namin. natatakot akong harapin ang realidad na wala na kami, na mag-isa na ko’t walang matinong pupuntahan. natatakot akong makita siyang muli dahil siguradong mapapabalik at mapapabalik ako kapag nagkita kami—kapag nakita kong tumingin siya sa’kin. natatakot ako, pero mas nahihiya ako. sa haba ng pinagsamahan namin, magkaiba pala ang “akala” at “totoo.” ang imahinasyon sa realidad. akala ko noon walang hanggan ang kakayanan ko. pero nang umabot ako sa dulo. wala akong malunok kundi kahihiyan—na hanggang dito lang pala ko—na ito ang hangganan ko. wala akong nasabi noon kundi, “sinubukan ko.” sana naintindihan niyo ito. at sana maintindihan niya kung bakit wala akong mukhang maihaharap sa kanya.

“mahabang kuwento. mas okay na siguro ‘to.” at tinapos ko ng ngiti ang pangungusap nang ‘di sadya. naging maluwag ito para sa’kin.

gustuhin ko mang ikuwento nang buong detalye, hindi ko ito nakikitaan ng rason kung bakit. una’y gusto kong maging akin na lang ito. hindi naman ako madamot sa kuwento. katunayan, mahilig akong magkuwento. pero hindi ito. hindi na ngayon. sa pagkakataong ito, akin na lang muna ang kuwento namin ni joan. kung ano man ang nangyari sa’min, sa’min na lang siguro iyon. sana.

ang hirap kasi sa’ting mga usisero’t usisera, gusto na nga nating malaman, gusto pa nating makialam. ngunit sa katunayan naman, hindi naman talaga natin nalalaman ang buong kuwento. alamin man natin ang dalawang panig, sila pa rin ang nakakaalam ng totoong kuwento. hindi nila maikukuwento ang buong detalye ng bawat pagkakataon, ang bawat sakripisyo, ang bawat saya, ang bawat pagtatalo, ang bawat pakiramdam, at wala rin tayo sa lahat ng panahon ng kanilang pagsasama kaya’t wala ring saysay na timbangin kung saan nagkamali, saan nagkulang, o kung sino ang mali.

sadyang may hindi lang talaga ukol.


 “first time mo rito, sir?”

tuloy siya sa paghagod ng aking likod. mabibilis ang bawat hagod. madidiin na tila may halong gigil. sumagot ako, “ah, oo.”

“paano niyo nalaman ‘to, sir?” sunod niyang tanong. hindi ako sumagot, umaasang titigil siya sa pagtatanong. kaya ako nagpapamasahe para matanggal ang pagod at makakuha ng mahimbing na tulog. “patanggal na lang ng underwear, sir.”

natigilan akong muli. wala bang short dito? wala bang twalya, o kahit anong pantakip ng puwet? baka kabagin ako. at paano mamaya kapag pinatihaya na ko?

hindi ko na lang pinansin. hinubad ko ang underwear na para bang sanay na sanay sa mga masahihan. pumunta siya sa aking ulunan at hinagod muli ang aking buong likod hanggang puwetan. napapikit na lang ako.

bawat pisil at hagod ng kanyang mga kamay at daliri, dinama ko. bawat hagod sa binti pahita, nararamdaman ko ang kanyang mga daliring tila sinusundan ang kasingit-singitan ng aking loob. ang kanyang mga hitang dumadampi sa aking talampakan. ang kanyang dibdib na minsa’y papaikot sa aking ulunan sa tuwing siya’y tutuwad para abutin ang aking puwet.

“gusto niyo service, sir?” bumulong siya.

tumingala ako sa kanya. mahaba ang kanyang buhok. mapungay ang mga mata. maamong ngiti na para bang nahihiya pa sa kanyang tanong habang nakahawak sa aking balikat. makakalimot ba ko rito, gusto kong tanungin. mabubura na ba siya sa isip ko pagkatapos nito? magiging masaya ba ko rito?

inikot ko ang aking paningin. iisa lang ang ilaw, kulob ang cubicle, naka-lock ang pinto. “sige,” mahinang sagot kasabay ng pagbalik ng ulo sa unan, “magkano ba?”


“tara na, minsan lang naman, e. subok lang, sagot kita.”

bagong suweldo. binibilang ko pa lang sa aking mga daliri, tila naplano na ni ben kung saan wawaldasin. si ben ang isa ko pang katrabaho rito. writer na siya. baliktad nga, kung sino pa ang nakatataas, siya pa ang writer. pero ang maganda sa pagiging writer dito sa opisina, hindi na bumabalik sa kanila ang mga edited na articles. hindi sila napapahiya. hindi rin nila nalalaman ang mga maling nagawa nila. samakatuwid, sulat lang sila nang sulat. at sa dami ng naedit ko, article niya ang madalas na napapadpad sa aking la mesa. wrong grammar, hindi naka-capitalize, maling use ng “its” at “it’s”, at marami pa. pero hindi niya alam. hindi ko na rin sinasabi ang kanyang mga mali. ayaw ko rin namang nage-edit ng maraming mali, pero bilang mayabang siya at lagi niyang pinagmamalaki na isang taon lang at na-promote na siya, konsuwelo de bobo na rin para sa akin na namumura ko siya sa tuwing babasahin ko ang article na gawa niya, kahit ‘di niya alam.

“seryoso? sayang pera lang, e. iinom na lang na’tin ‘to, mura mura pa.”

iinom din naman daw kami, pero iba raw ang saya rito nang hindi puro problema at hinanakit ang usapan. “makatikim man lang ng laman.” ika nga ni ben.
ang bilang sagot din naman niya, sumama ako sa lakad ng grupo ng writer-editor. puro kami lalaki maliban kay jean. wala rin namang reklamo si jean. one of the boys, pero hindi tibo. one of the boys, pero tagabantay namin sa tuwing may lasing at mambabastos ng babae. tama lang din, tamang kombinasyon para naman malagay sa tama ang bagay-bagay.

ang lalambot ng mga sofa. malalakas ang mga ilaw, pero madidilim ang mga table. napupunto ng salamin ang paligid. at tila mga sapilitang pinasayaw na mga babae ang nasa entablado. “sino sainyo, sir?” sigaw ng isang matandang babae na bata-bata lang ng kaunti sa lola ko. “ako nga pala si mama tintin. ano sainyo, sir? pili na kayo?” hindi puwedeng uminom muna, tumingin tingin muna?

“iinom muna kami.” sabi ni ben na tila alam na alam ang kalakaran sa mga ganitong lugar. sa wakas, palagay ko, tumama rin ng sagot si ben.

isang bote, piso na lang isang daan na. isang bucket na anim, 350 pesos. parang medyo malabo, dalawang bote ang lumapag sa’aming la mesa. nakahilata ako sa sofa. gigil na gigil naman ang iba naming kasama. hindi lang din ako natutuwa sa ideya. ‘di kagandahan ang mga pilit na nagsasayaw. at ayaw kong magmukhang virgin.

mabilis naubos ni ben ang kanyang unang bote. sa bawat pagpalit ng tugtog, iba’t ibang babae ang nagsasayaw. iba’t ibang saplot na tila kulay ng bikini at tela lang naman ang nag-iiba. nagbanyo si ben. tinapik si mama tintin.

ilang minuto lang, may kasama nang mga babae si ben. “enjoy! tawagin niyo na lang ako ‘pag may kailangan kayo.” ani ni mama tintin na abot tainga na ang ngiti. parang mga tindera sa divisoria na nakaunang benta sa hapon. kung may hawak siguro siyang pera noon, ipinagpag na niya ito sa mga babaeng ngayo’y nakaupo na sa aming mga tabi. 1-2-1-2 ang nangyari, alternate, isang lalaki, isang babae, isang lalaki, isang babae. babae-si ben-babae-ako-babae-si ralph-babae-at si jean.

nag-uumpisa sa pakikipagkamay ang lahat. ako pala si [insert name] na ‘di naman mahalaga bilang hindi rin naman nila tunay na pangalan ito. malambing si pinky, ‘di niya tunay na pangalan. “bakit kayo nagpupunta rito?” tanong niya. ngumuso lang ako at itinuro si ben. tumawa na lang ng malakas si ben, “bakit, parang ayaw mo pa a!” gusto ko siyang sawayin noon. ako ang nahihiya sa pinaggagawa ni ben. nalaman kong kapapasok lang ni pinky ngayon buwan. kailangan niya pa makaipon para makapasok sa susunod na sem nang maka-graduate na. medyo madrama ang kuwentuhan. kung hindi niya hinahaplos ang aking hita na paminsan minsa’y dumadampi sa aking pagkalalaki, baka nag-iiyak din kami ngayon.

para akong nagkaroon ng kaibigang concerned, nagmamalasakit at nagpapamalasakit. ang pagkakaiba lang, nakikita ko ang lagpas kalahati ng kanyang suso. at sa tuwing siya’y maglilikot, o tatayo, ay nasisilip ko ang kanyang panty.

magkahalong gigil at saya, lungkot, takot, hiya, at pagkabagot. ika nga ni ben, “ilang bote lang, gaganda rin iyan.” hindi ko lubos maisip na pati sarili ay kailangang lokohin ni ben.

bihira kaming magkausap, pero alam kong may sarili siyang bersiyon ng akin. ang alam ko lang, may asawa’t anak niya, hindi kasal, isang beses sa isang linggo nakikita ang anak, pero hindi ang asawa. mahal niya, pero ‘di niya inaamin. ‘di niya kayang buhayin, kaya buwan-buwang baon para sa mag-ina at tuition na lang ang sagot niya. “buhay-binata” kung tawagin ni ben, “buhay-sala” sa aking isip.

may nagsasayaw na, may nahahawakan pa. may yumayakap, may nayayakap. may humahalik, may alak, may kuwento. may problema, hindi naman kailangan problemahin. may iniisip, may libangan. may kahihiyan, may dilim na magtatago ng kahihiyan. may takot, may kasama.

limang bote rin bago nawalan ng kontrol sa dila. ‘di ko maalala ko paano nasabi, basta’t sumagot na lang siya. “’di solusyon ‘yan, tol. malilibang-libang ka, pero hindi mo siya makakalimutan sa ganito. maniwala ka sa’kin.” mga payong ‘di akalaing makukuha sa ganitong uri ng lugar, at kay pinky pa.

“gimik kayo, sir?” andiyan nanaman si mama tintin. wala na si ben sa aking tabi. umuwi na si jean nang ‘di ko namamalayan. nakikipaglampungan na si ralph. “gusto mong gumimik sa taas?” bulong ni pinky habang nakapatong ang isang binti sa aking mga hita.

alam ko yata kung ano ang ibig sabihin ng sinasabi nilang gimik. “hindi na siguro. okay na ko. sila?”

sabay kaming kumuha ng taxi ni ralph. iniwan na namin si ben bilang isang oras pa raw bago siya makakausap sabi ni mama tintin. “bigyan mo ko pera, gimik tayo.” text ni pinky. binura ko agad sa gulat at takot. dimuhong ben, sagot pala niya ko sa mga tanong na ayaw kong sagutin. pero nang dumating ang bill, ako pala ang may sagot sa kanya. kung sino pa ang higit na malaki ang kita. kung sabagay, may anak siya.

pero kung hindi siya nagpupunta sa mga ganitong lugar, mas malaki siguro ang naiaabot niya sa kanyang mag-ina.

bago pa sumakay ng taxi, kumakaway si pinky. may itsura naman pala siya. maikli ang buhok, malaki ang mga mata, bilugan, maliit ang labi, katamtaman ang suso, maliit ang bewang, nakagigil na mga binti na tila nahuli ng lambat sa laki ng mga butas ng stockings, maliit na puwet na kung maglakad ay para bang tumatambok.

pero hindi ito ang hanap ko, bye pinky.


“hubad ka na. magtu-toothbrush lang ako.” hawak ang kanyang basket na puno ng toiletries, nagsipilyo siya sa harap ng salamin. at bilang masununging graduate, pumasok ako ng banyo at naligo. walang ilaw, pundido, kaya’t bahagyang nakabukas ang pinto. sumilip si roxanne sa maliit na siwang ng kuweba. natatawa tawa pa habang puno ng bula ang bibig.

“lasing ka ba?” malambing na tanong ni roxanne habang naghuhubad na tila walang nakakakita. “hindi. nakainom lang.” sagot ko. magkaiba naman kasi talaga ang lasing at nakainom. “mahilig ka bang uminom? inom tayo minsan.” habang tinatanggal ang kanyang bra. “ang gwapo mo!” habang tila kinikilig na tumatawa. hindi man lang pinakinggan ang sagot ko. bakit kaya kailangan pa ng mga ganitong papuri, magbabayad naman ako kahit wala. hindi ko tuloy malaman kung gwapo nga ba talaga ko.

“ilang taon ka na?” panibagong tanong ni roxanne habang hawak ang kamay ko at nilalamas ang kanyang malaking suso. “twenty five.” kahit pa halatang bente dos anyos lang ako. “totoo? mukha kang bata. ikaw na nga yata ang pinakabatang naging customer ko. madalas kasi, puro mga may edad na, yung mga tipong galing sa away mag-asawa, o iniwan ng asawa, o walang asawa.”

“subo ko muna.” inilagay niya ang condom at isinubo ang buo kong pagkalalaki. habang minamasahe ang mga kaibigan, tuloy siya sa pagsubo. isusulat kita, sabi ko sa sarili ko. gagawan kita ng kuwento nang malaman nila kung paano ako nakalimot.

umungol, kumapit sa kama, naglaway sa unan. hindi ko alam kung totoo, pero pinaramdam niya sa’king totoo ang lahat. ginawa ko ang ‘di namin nagawa ni joan matapos kong gawin ang lahat ng nagawa namin ni joan. halos makatulog ako pagkatapos. naligo siya at nagsipilyong muli. “ang dami. medyo matamis. ang sarap.”

hindi ko na pinansin ang kanyang sinabi. “maliligo lang din ako uli.” hindi na ko uulit. sa dinami rami ng nagawa ko para makalimot, wala namang nabago. hindi na siguro ako makakalimot.

pagkalabas ko ng kuwarto, tiyaka ko natanggap na hindi na ako makakalimot. habang buhay na siyang mananatili sa akin. hindi ko rin naman siya gustong mawala sa aking isip. gusto ko lang maging ako, mabalik ang dating sigla ng pagiging ako.

“ayos!” sabay sindi ng sigarilyo ni ben. “panalo ‘to, pare.” humingi ako ng isa at nagsindi ng sarili. “ayaw ko na. huli na ‘to.” “sinasabi mo lang ‘yan, pare. pero hangga’t wala pang pumapalit diyan” tinuro ni ben ang dibdib ko, “trabaho man, o babae, o kahit ano pa man basta pagkakaabalahan mo, hindi ka matatahimik hangga’t hindi ka nakakahanap ng kahit anong mamahalin mo na papalit diyan sa joan mo. maniwala ka sa’kin. hindi ‘yan biro, hindi madali, pero kaya. oras lang, pare. kaya sa ngayon, habang wala pa, samahan mo muna ko.” na nasundan ng demonyong tawa ni ben.

“wala na. huli na ‘to. tangina ka, buti naman ngayon nagbayad ka na. hayop ka.”

“pare, chill. sige, sa susunod, ako naman ang manlilibre sa’yo.” anyaya ni ben. lumayo ako, “’di na. mag-iipon na lang ako. hindi ko kailangan ng babae, o kantot. ijajakol ko na lang ‘to, libre pa.” natawang muli si ben. pinatay ang yosi, “sinabi ko rin iyan noon. pero andito pa rin ako, gago, pero hinihintay pa rin ako asawa.”

“ikaw ‘yon. iba ka, iba ako. iba ang kaya mo sa kaya ko, at iba ang kaya ko sa kaya mo.”


“jean, patulong naman dito. paano nga yung format na dapat gawin kapag isesend sa client?” habang nakasilip sa itaas ng cubicle. lumapit si jean sa cubicle ko, “lasing ka nanaman, no?” mabilis kong itinanggi. dalawang linggo na rin akong hindi umiinom matapos noong huling lumabas kami nila ben. yumuko si jean at nag-type sa computer ko. bumagsak ang kanyang buhok sa balikat na dumampi sa kanyang kanang pisngi. “ito lang, basta nasa left side lahat ng margin tapos….” habang inaamoy ko ang mala rosas na pabango niya, “anong pabango mo? bango?”

napatingin siya sa’kin. takang-taka sa tanong ko, “cologne lang,” sagot niya, “bakit?” inamoy niya ang sarili at inamoy ang buhok. sumilip nang bahagya ang kanyang tainga at leeg. tila tinatawag ako. nababangag nanaman ako. “pareho lang naman. pabango ko na kaya ‘to simula dati, parang gago ‘to.”

tumawa na lang ako nang malakas na tila nang-aalasya nang hindi mahalata. sinundan ko siya ng tingin hanggang sa makabalik siya sa kanyang cubicle. bago pa siya umupo, napatingin siya sa akin. ngumiti ako pabalik. “thank you!” isinigaw ko nang walang tunog. nakangiti pa rin siya. nang lumingon ako, sumisenyas din pala si selya, ang best friend niya dito sa opisina.

nang ibalik ko ang tingin kay jean, “tangina mo! lasinggero!”