9.25.2011

see

ang angkan.

kapag may naitatago kang ilang halaga ng salapi at nakamana ng ilang mga lupain, sa angkang ito, para kang imburnal na pinipilahan ng malabanan. parang malalaking mga tubo na buong lakas na sumisipsip, umaasang sa dami ng makukuhang basura ay, kahit man lang isa, mapakikinabangan.

ang salu-salo.

sisigaw para marinig ng lahat, “donya!” magtitinginan ang lahat kung sila ba ang tinatawag, hahanapin, sino ba ang isa pang donyang iyon? lalapit ang isang malusog na babae at tatabi sa kung sino man ang sumigaw. mag-uusap ng malakas na tila ba walang pinagkaiba sa mga nagbebenta ng mga isda sa palengke tuwing umaga. ipagsisigawan nila kung sino ang “suki” at kung sino ang “nakalamang sa pagtawad” noong nakaraan. magkakamustahan na para bang walang alam sa isa’t isa. “nabili na ang mga paninda kong isda!” sigaw ng donya. “paano? bilhin mo naman iyong akin.” nakangiting pakiusap naman ng isa na mawawaring may iniisip na iba. ganito ang usapan hanggang sa dumami at maging isang lambat na puno ng malalansang isda na nag-uunahang makaisa.

ang pag-iisa.

iba’t ibang uri man ng tae, kapag pinagsama-sama ay iisa lang ang amoy. ika nga ng isang may-ari ng kalaban ng malabanan, “kahit saan tiyan pa nanggaling iyan, sa mayaman man o mahirap, tao man o hindi, tae pa rin iyan.” sa tuwing may ikinakasal, pasko, araw ng patay, at kung ano mang maisip na okasyon na puwedeng isingit ang pagtitipon, magsasama-sama ang mga samut-saring tae. ang mga sing-tigas ng batutang mga tae ang paniguradong mauuna sa pagtitipon. sila ang magbubukas ng pinto para magsilbing hostes. mag-iikut-ikot ang mga matitigas na tae para mangamusta at maglista kung sino ang hindi dumalo at kung sino ang may bagong sasakyan. bibihirang dumating nang maaga ang mga malalambot na tae. pipilit na tatabi sa mga matitigas, at umaasang magiging sing-tigas. huling darating at mauunang umalis ang mga halos tubig at naninilaw na mga tae. sila ang mga tinatawag lang at hindi na muling makakausap pa. uupo sila sa isang tabi at makikinig sa mga nangyayari. makikisabat paminsan-minsan, umaasang magiging tulad ng madla, pero tulad ng ibang mga pagtitipon, mapipilitan din silang umuwi nang maaga. “kahit ano pa ‘yan, tae rin ‘yan!” uulitin ng may-ari sabay tutunog ang malakas na makina kung saan nakasaksak ang tubo na nakasubo sa poso negro.

ang uri.

nang mapansin ng basurerong may isang bundok na puno ng itim na supot, mabilis itong pumalaot. mabilis niyang pinagbubuklat ang mga plastik at isinalansan. sa tuwing may nasasalat na karton ay itinatapon niya naman sa kabilang bahagi ng kalsada. halos mabuksan na niya ang lahat ng supot. marami-rami na rin ang naipon niyang mga plastik. sa kanyang isip, “malaki-laki na rin ang kikitain ko rito sa mga plastik.” napatingin siya sa nagsama-samang karton at papel na halos bumuo na rin ng isa pang bundok. sumagi sa kanyang isip na kunin na rin ito upang maisama sa pagbenta, ngunit mabilis din itong nawala. “mawawala naman nang kusa ang mga iyan kapag walang dumampot sa kanila, pero itong mga plastik, hindi. kailangan silang pagsama-samahin at isalang sa nagbabagang apoy upang maging isa at maitapon, o magamit sa ibang higit na makataong paraan.”

ang pang-aral.

tila isang kulto kung paano gumalaw at mag-isip. tatapak sa kaliwa, at susunod ang iba. susunod ang anak, at sila’y manganganak. ang umalis sa pila, mali. ang umalis sa pila, kasalanan ng ina, o kung sino mang ‘di kalahi. ang sabi ng matanda, ito ang tama. titingala ang madla. susunod sa “tama,” pinag-isipan man o hindi. ang sumuway, pagdududahan. ang umulit, tanggal sa listahan. para bang nakipagkasal ka sa isang pulutong na kawal imbes na sa isang kabalyero. pagpapasa-pasahan ka ng mga kawal at sapilitang ipakakain sa’yo ang kanilang mga ari. hindi titingin sa’yo ang iyong kabalyerong tagapagtanggol. sa halip, hahayaan niya ito at magpapatuloy sa kanyang pagiging “tagapagtanggol” habang maiiwan kang tila punit na basahang ipinunas sa grasa, ni taong grasa hindi ka ibubulsa.