12.30.2010

sana naging magkaibigan tayo

sana naging magkaibigan tayo, iyong tipong masasabi mo sa’kin ang mga hinaing mo sa buhay at kung anu-ano ang mga nangyari sa araw mo. magiging ganoon din ako kung nauna ka lang sana.

at dahil higit na malaki ka sa’kin, inasahan kong ikaw ang bahala kapag may nang-away sa’kin. sabi mo, kaya ko naman kaya pinilit ko na lang na sagupain sila mag-isa. pagkauwi ko, dumiretso na lang ako ng kuwarto at itinago sa sarili ang lahat. wala akong pinagsabihan. sabi mo, kaya ko, hindi pala. palagi naman tayong magkakasama. kaibigan mo ang kaibigan ko, pero bakit hindi tayo naging magkaibigan?

noong ipinakilala ka sa’kin, sabi ko pa, wala nang mas aastig pa sa’yo. sa tulin mo magmaneho, sa lakas mong uminom, kapag naging magkaibigan tayo, ipagyayabang kita. nalungkot lang ako noong kaarawan ko. ang sabi ng kaibigan natin, hindi mo raw makakalimutan ang birthday ko. natuwa ako na sa’yo pa nanggaling, ani niya. dumating na ang mga keyk, icing na lang ang natira, pati mga spaghetti naiuwi na ng mga bisita, pero hindi ka dumating. nag-iiinom ka pala at nakalimutang birthday ko. akala ko pa naman, iyon na ang magiging simula ng ating pagkakaibigan.

tuwing uuwi ako galing eskuwelahan, minsan aabutan kitang nasa bahay at nanonood ng tv. gusto sana kitang lapitan pero wala naman akong sasabihin. wala naman tayong maaaring pagkuwentuhan. kaya siguro kapag nakikita mo ko ay laging school ang tinatanong mo sa’kin. “mag-aral ako palagi.” yan ang lagi mong sinasabi sa’kin kahit na puro pasado na ang grado ko.

minsang nasagot kita. sabi ng mga kaibigan natin, huwag na raw akong mangatwiran dahil mas matanda ka. pero sa totoo lang, sumagot ako dahil alam kong tama ako. hindi naman ako sasagot kung sa palagay ko ay wala ako sa katwiran. hindi ako humingi ng tawad dahil iyon ang paniniwala ko. pasensiya ka na. hindi naman siguro iyon ang dahilan kaya hindi tayo naging kaibigan, hindi ba?

minsang nakita kitang nalasing. pinilit mo pa ring magmaneho kahit na puwede namang iba na lang. ang bilis mo pa rin magpatakbo. alalang alala ko pa dahil nakasakay ako sa likod noon. at habang palabas ng edsa ay sumusuka ka habang nakatapak sa gas na halos pumalo ng isang daan. natakot, pero mas nalungkot ako. kapag kinukuwento ko iyon, hindi ko pa rin maipaliwanag kung pinagyayabang ko iyon o dapat ko bang ikahiya.

naalala ko nang mag-away kayo ng kaibigan natin. sabi niya, ayaw na raw niyang makita ka. nagkulong siya sa isang kuwarto. lumabas kami imbes na pigilan ang pag-aaway. narinig na lang namin, binaril mo pala ang pinto. buti na lang at hindi tinamaan ang kaibigan natin. naisip ko tuloy, kaibigan mo ba talaga siya?

dati, marami kang kabarkada. linggu-linggo ay may inuman ka kasama sila. kung hindi man ay naggo-golf kasama ang iba. niyaya mo ko noon pero wala naman akong hilig sa golf. ang sabi mo, tuturuan mo ko pero hindi pa rin ako pumayag. noong panahong iyon, nag-uumpisa na siguro akong mawalan ng pag-asang maging magkaibigan tayo.

naalala ko iyong panahong nag-decide akong itigil na ang kahibangang ito. “ayaw na kitang maging kaibigan,” sabi ko sa sarili ko. narinig ko ang mga kuwentu-kuwento sa’yo. niloko mo raw ang ilan sa mga kabigan natin. hindi mo sila pinaniwalaan. iniiwan mo sila para uminom at magpakalasing. at ang huli, nang sigawan mo ko dahil nga bumagsak akong muli ng grade four.

simula noon, hindi na kita masyadong pinansin. nabalitaan kong nahumaling ka raw sa mga babae. nagsara ang business mo at hindi natigil sa pag-inom. sabi ng kaibigan natin, “hindi ka naman daw nagsusugal.” pero lagi kong iniisip, pero marami pa rin siyang bisyo. hanggang sa ilang taon ang lumipas at nagkasakit ka.

inatake ka sa puso. dumating ang mga kapatid mong hindi ko alam kung kapatid mo ba talaga. galit na galit at bakit daw hindi ka inaalagaan. gumanti ako ng sigaw, tutal ay nasa pamamahay ko naman sila. akala ko ay tama ang ginawa ko pero nagalit ka sa’kin kahit hinang hina ka na. gusto ko sanang umalis noon pero wala akong magawa. sumama pa rin ako sa ospital.

ganoon ka ba gumanti? naalala ko tuloy nang mag-away muli kayo ng kaibigan ko. galit na galit ka noon. kinuha mo ang plato at umambang ibabato sa kanya. hindi ko alam ang nasa isip ko noon. tumakbo ako’t sinapak ka sa galit. ang sabi mo, hindi mo naman gagawin. pero paano kung ginawa mo? nagpasa ang dibdib mo at hindi na iyon nawala sa isip ko. naaalala mo pa ba iyon? kulang pa siguro ang pagsigaw mo sa’kin bilang kapalit sa nagawa kong iyon.

hindi naglaon ay inatake kang muli. nag-umpisang manghina ang isa mong paa hanggang sa kinailangan mo na ngang gumamit ng tungkod. ngayon, kailangan mo na rin ng tao para umalalay sa’yo. minsang inalalayan kitang tumayo. mali yata ang pag-alalay ko sa’yo at nang dumating siya ay sabi mo, “siya na lang.”

ngayong hindi ka na makapagmaneho kahit matic, alam kong nalulungkot ka. alam ko kasing iyon ang isa sa mga gusto mong ginagawa at ipinagmamalaki. kaya siguro kapag may pagkakataon ay lagi kang nag-iikut-ikot habang nagmamaneho ang driver mo. sa totoo lang, nami-miss ko na rin na ikaw ang nagmamaneho. wala nang hihigit pa sa’yo kung pagmamaneho lang ang basehan.

noong nalaman kong hindi ka na makatayo mag-isa, naalala ko ang lolo ni mama. hindi na makatayo, hindi na makapagsulat, hindi na makapagsalita nang maayos. utak na lang ang gumagana sa kanya. nalungkot ako, hindi dahil aabot ka na sa ganoong estado, kundi hanggang sa mga pagkakataong ito ay hindi pa rin tayo magkaibigan.

papa nga kita pero hindi tayo magkaibigan. tinatawag kitang papa pero wala naman tayong mapagkuwentuhan. sabi mo nga, tinatawag lang kitang papa kapag may kailangan ako o kung hihingi ng baon. sa tuwing tatawagin mo ko, aalukin mo lang ako ng pagkain o sasabihan na mag-aral nang mabuti. pa, graduating na ko sa march. iniisip ko kung ano na ang sasabihin mo kapag graduate na ko.

wala tayong mapag-usapan. wala tayong mapag-kuwentuhan. kapag tinatanong kita ng mga bagay-bagay, hindi mo rin naman sinasagot. kung minsan, “wala lang” nga ang sagot mo.

maraming nagsasabi sa’kin na ako ang may kasalanan. hindi raw ako nag-reach out kaya ganito tayo ngayon. ilan na rito ang mga kapatid mo. wala akong sinasagot. wala naman akong maisasagot. wala naman silang alam sa mga nangyayari rito sa bahay. hindi naman nila alam na hindi talaga tayo nagtatagpo rito sa bahay. wala naman akong ma-kuwento dahil ramdam ko namang kahit minsan ay hindi ka naging proud sa’kin. kung ikukumpara sa mga kapatid ko, walang wala naman ako. pero gusto kong malaman mo na nalulungkot ako na hindi tayo naging magkaibigan.

twenty-two years, hindi man lang nating nagawan ng paraan, o hindi man lang natin kinuha iyong pagkakataon para magkakilala. sabi ko nga noon sa kaibigan natin, si mama, siguro ay nami-miss mo ang buhay binata dahil lahat ng ginagawa mo ay gawain ng binata. pero kahit na ganoon, kahit hindi tayo nagkakilala at ang mga nasasabi ko lang ngayon ay mga pawang mga nakita at na-experience ko lang, proud ako. kahit papaano, ikaw ang naging dahilan para gawin ko ang mga gusto ko at patunayan sa lahat na kaya ko. ipagmamalaki mo ko, promise. iba man ako sa’ting lahat, ipagmamalaki mo pa rin ako. sorry.

12.28.2010

buhay live-in

nais kitang saktan
sa bawat sulok
nitong tahanan.
hihilahin,
sasabunutan
kung kinakailangan.
takbo!
sige lang,
sa'kin,
babalik at babalik ka naman.

ika'y nagpumiglas,
paa'y nadulas,
basong natabig,
bukas, ako na lang maglilinis.

kalmutin mo pa ko't
hihigpitan ang pagkasabunot.
manlilisik ang mga mata.
gusto pa yatan
itali't ilapat sa kama,
paluin, murahin.
pipigilang sumigaw,
humikbi't humingi ng tulong.
"huwag masyadong malakas,
baka ka marinig ng nasa labas."
bulong sa tabi ng tainga
habang takip ang bibig.

sa dilim,
kakapain ang kutsilyo.
matalas na ba't
kailangan siguradong babaon.
"huwag kang gagalaw,
huwag nating madaliin
huwag nating sayangin
ang mabilis na pagpanaw."

tangang kutsilyo,
binaon nang buong buo.
walang duda,
iniwan sa loob.
at sinundan ng isa,
at isa pa.
"huwag kang masanay,
huwag kang masanay."
sasabay nang bahagya,
katawan,
sa paghila ng kutsilyo,
para bang sariling lamang
kinukuha, ibinabalik at kinukuha sa'yo.

sa gitna ng lamig,
agawang init at hapdi,
dinuldol,
naghahabulang hininga,
may lakas pa bang natira?
pumikit at humiga,
humimlay sa lamig ng lapag.

nagpapasalamat pa kayang
dumilat at buhay pa?
makita kong ikaw ang mundo.
aalalayang bumangon,
may kape pang handa,
diyan lang malapit sa bintana.

umagang kay lamig,
bagsik ng gabi.
pinag-aagawan ng imahe
ng lapag at nagkalat na damit.
magkakatinginan,
ngiti hanggang 'di mapigilan.
magkasabay na halakhalak,
sabay halik na mabilis
sa pisngi yumapak.
"hala! ligo na!
sabi naman sa'yo, maaga pa ko,
tingnan mo't late nanaman tuloy tayo!"

12.14.2010

ang aking first love

pangako sa’yo,

ibibili ng isla—puno ng pananim

na may mauusbong na bunga,

tahimik na buhay

sa maliit na bahay,

pagkalabas ng pinto’y

tanawing alay

sa naantalang mga pangkulay.



maliit pa lang,

pangarap nang makalayo.

nagkaligaw-ligaw makahanap lang

ng tulad mo.

tila ako’y bigo,

sa buong paglalakbay,

wala nang hihigit pa sa kaunting ngiti

at yakap mo.



hinayaan mong maglakad-lakad,

tumakbo’t ikutin ang mundo.

hinayaan mong madapa,

magkasugat-sugat at maubos ang luha.

sabi mo, maghihilom din ‘yan,

at babalik ako.



paika-ikang bumalik,

ginamot sugatang tuhod.

nagsisisigaw, nagpupumiglas

sa tinamong duguang tuhod

at pusong bigo.



“time and space.”

sambit sa taingang

uhaw sa hahagkang salita.

dalawang bagay,

dalawang pagbubulaybulayin,

sa tamang pagkakataon,

sa tamang lugar.



ako ang dahilan sa lahat ng ginagawa.

sabi mo pa, huwag mapariwara,

dahil ika’y nahihirapan sa tuwing nawawala.



sarili naman ang isipin.

pinakamamahal ko,

ano ba ang gustong gawin?



patawarin sa oras na bilang,

sa mga panahong bugnutin,

at kulang sa pansin.



sadyang mapaglaro ang kulturang kinalagyan

at buhay na kinalakhan,

itatago nang kay tagal,

para bumalik nang sugatan.

ituturo ang pagkakamali

na natutunan na naman sa kagubatan.

lipad! lipad!

paikut-ikot, paulit-ulit.

dahil ang buhay na kinalakhan,

ganito lang naman yata.



kaya laman ka ng karamihan ng kuwento,

bukambibig, paano mag-alaga,

ikaw ang bida.

sasabay ka sa paglipad

hanggang sa panatag na ‘di na babagsak.

babalik sa pinanggalingan

at maghihintay ng balita.

tagumpay o sugatan,

ika’y sasalubong,

hindi para manabon

kundi makinig sa kuwentong baon.



magpapaalala,

magulo ang mundo.

kailangan sigurado,

huwag masyadong magpadalos-dalos.

buhay ay

paikut-ikot, paulit-ulit.

huwag laging puso ang sagot,

gumamit ng utak dahil ang buhay,

puno ng shit!



dahil sa’yo,

at kung paano pinalaki,

natuto ako.



patawarin sa oras na bilang.

tulad mo, marami lang ding gustong marating.

bagaman ganito,

huwag sanang makalimot.

ika nga ng lumang kanta,

“first love never dies.”

paano kung nanay mo pa.

12.09.2010

retiradong runner

sa isang runner,

sariling oras ang hinahabol.

uubusin ang lakas

maabot at malagpasan lang

sariling fastest time.

gigising siya

uunahan pati araw,

makatakbo lang,

araw-araw iyon,

itutuloy ang araw na puno ng sigla.

kay saya ng buhay

kung nagagawa ng isang tao

mga gusto-pangarap,

iyong walang hirap na paghahabol ng katawan sa bilis ng isip.

minsang may nakausap

matandang matalino.

henyo, tandhang selo.

sabi niya,

dating runner daw siya.

mabilis kong pinansin

pangangatawan niya baluktot,

nagbabakasakaling namalikmata.

saklay ang isang binti,

tila inatake ng batalyon ng lamok ang isa

----na siyang kinamot niya,

patpatin ang katawan,

mala-gusot na tela ang balat.

mabilis siyang napausod.

at doon pa lang, alam ko nang

nagkamali ako ng galaw.

para sa isang may kapansanan,

walang higit na masakit,

kung hindi man inis o magkahalong damdamin,

ang literal na titigan

mula ulo hanggang paa.

normal nga, nagagalit na,

paano pa kung ang isang paa’y kahoy

ngunit bago pa man makahingi ng tawad.

bago pa man makapagbuka ng bibig,

nakapagpaliwanag na siya.

‘sing bilis ng kamatayan,

bago pa makapag-isip.

“nagka-diabetis kasi ako.”

gustuhin ko mang ituloy

pag-uusap na naantala,

nawalan na ko ng gana.

sabihin man niyang

“isip na ang gamit sa pagtakbo”

hindi na paniniwalaan

pagkat ako na hindi runner,

ako na hindi atleta,

pero hindi maigalaw ang katawan,

walang magawa,

hindi makatakbo maliban sa isip

hirap na hirap.

ngumiti ako

nagpaalam nang mabilis.

tumawid at hindi na lumingon pa,

pagkat nakakita ng salamin

na ayaw, kailanman, tanggapin.

naupo sa isang banda,

binaha ang eskinita.

malabo pa ang paningin,

sa aking harapan, may humintong paa.

“huwag kang magmadali,

oras lang.”

kakaunting sandali,

matagal na katahimikan

pumaimbulog sa buong kalye ng dapitan.

naririnig ko pa,

gusot na boses ‘sing gaspang ng graba,

“basta’t may naniniwala,

walang rason para mawala.”

note: there comes a point in a dreamers life when everyday seems to be so tiresome, because the body could not catch up with the mind anymore.

11.12.2010

biyaheng oo

sa lahat ng pagkakataon,

pinili kung saan dodoon.

palingat-lingat sa maaaring makakita.

mga mata,

pati pader ay nagkaroon.

makina’y pinatay,

binakante lahat ng upuan,

ikaw lang ang hinihintay.

bulung-bulungan ng pagsara’t bukas ng pinto,

parang scene sa palabas, inaabangan ng sinehang puno.

aakyat, bababa.

siguristang paa.

hindi aandar ang bus,

nang hindi dalawa ang paa.

malalim ang gabi’t bilog ang buwan.

sa maliliit na ilaw sa itaas lang ng mga upuan,

kaunti man, pinaaaninag ang kabuuan.

nag-aalinlangan.

ba’t hindi mo subukan,

nang maramdaman ang pagiging espesyal,

ang pagsakay sa bus na walang laman.

iangat na ang isang paa,

at layo’t maglakbay.

maynila, laguna, pampanga, pangasinan.

hindi hahayaan,

pagkat handa—

bus na mahaba, gulong na malaki naman.

sandal lang at akong bahala.

bukas sara pa rin ang pinto,

para makalabas at makabalik sa pagkakaupo.

dilat man o nakapikit,

ipapasyal ng bus sa bagong mundo—

mundong gawa-gawa,

mundong nakasilip sa realidad,

mundong nakatapak sa lupa,

mundong sumasabay pa rin sa pagakyat ng edad.

ang biyeheng mapupuno ng stopover,

walang sayang walang pahinga,

pagkat maiikling biyahe lamang

ang hindi humihinto.

isa, dalawa, takbo,

saan naman patungo?

sinong makapagsasabi,

karatula’y nakatago.

surpresa na lang, iyon ang isipin,

kahit pa alam naman natin.

sa pag-upo, huwag mabilanggo,

upuan lang ‘yan, marami pang iba riyan.

bakante ang bus,

puwedeng puwedeng magpalipat-lipat.

isa lang ang hiling,

huwag sanang lumabas pa

habang tumatakbo ang bus.

‘di biro ang makatagpo,

pasaherong uupo.

umulan, umaraw,

‘di susuko.

kapag nilubak, kapit lang.

pagsubok lang, ano ba naman.

isa, dalawa, tatlo,

handa na magbilang.

mahalaga ang numero,

‘wag lang ikumpara sa karanasan at napagdaanan.

‘di magmamadali, ‘di maiinip,

paalaala sa sarili, at sa’yo na rin.

kailangan kalmado, kailangan sigurado.

akala mo ikaw lang,

may natutunan din ako.

hindi kakarera, hindi magwawalang hiya,

kailangan sigurado, kailangan kalmado.

sa karagatan at kabundukan,

tayo’y daraan.

tumatakbong mga puno,

saan patungo?

huwag magsawang magbilang,

ngunit huwag ding magtampo,

kung mawala sa bilang.

mahalaga, oo,

pero ‘di ‘sing halaga,

ng biyaheng oo.

sa ilalim ng upuan,

basahin ang maikling liham.

nakasulat, “kasama ka sa pangarap ko,

sana ma-enjoy mo

ang biyaheng hinahanda ko

para sa’tin 'to.”

customer sa manghuhula

ang pangarap ay maihahalintulad sa panaginip. basically, it deals with a person’s wants, needs, and external stimuli to fight against negative forces (internally and externally). dalawang klase ang pangarap, o panaginip—ang conscious at unconscious. masasabing conscious iyong mga alam natin sa ating sarili ang dahilan kung bakit natin gusto ang isang bagay. at, unconscious naman iyong mga hindi natin mabigyan ng tamang paliwanag kapag natanong sa’tin kung bakit natin gusto, o ano ba ang meron ang bagay na iyon.

“pumikit ka, ano ang nakikita mo?” tanong minsan ng isang manghuhula sa kauupo niyang customer. maraming sinagot ang customer na napakahigpit ang pagkakapikit. basta na lang pinasabog ng kanyang labi ang lahat ng nakita ng isip. sa edad na humigit kumulang beinte singko anyos na nagpapahula sa isang matandang nasa kuwarenta, o singkuwenta anyos, hindi na kailangan pang maging tunay na manghuhula para masabi ang nais ng customer. hindi na siya tumitingin pa palad ng customer. wala na siyang dapat pang basahin sa mga guhit ng palad nito. kailangan na lang niyang making at magpasensiya, at maya maya lang ay may isang daang piso na siya. “hirap kang makatulog tuwing gabi. marami kang angst sa buhay. kaunting tiis lang at magiging successful ka. hindi kayo nagkakaintindihan ng girlfriend mo. choice mo kung gusto mong mag-stay, pero mapapadalas ang pag-aaway ninyo. mahal na mahal ka niya. mahal mo rin ‘tong babaeng ‘to, pero may problema sa inyong pamilya.” hindi makapaniwala ang customer. paano niya nahulaan iyon? nasa isip niya. hindi lang niya pansin na basang-basa siya ng matandang manghuhula. sa tagal na niyang nanghuhula, hindi pa ba niya kabisado ang bawat galaw at hinaing ng mga lumalapit sa kanya?

oras na umabot ng tatlong taong gulang ang isang bata, mag-uumpisa na siyang managinip at mangarap. ito ay dahil sa kanyang mga nakikita’t naririnig. mananaginip siya na binilhan siya ng bagong laruan, o nasa karnibal siya na sa tv pa lang niya nakita. at habang tumatagal, dumarami ang mga panaginip at pangarap ng tao. kung ang isang beinte singko anyos na lalaki ay mananaginip ng sabihin nating limang panaginip sa isang gabi (x) times 365 na araw (x) times 25, forty five thousand mahigit na panaginip iyon. sabihin nating kalati noon ay nagkataong magkakapareho, so 45625 (/) divided by 2 is 22812.5. merong 22812.5 na panaginip ang customer ng matanda. ganoong karami ang mga “nais” ng customer niya.

sa katunayan nito, hindi naman talaga kapalaran ang pinupunta ng mga tao sa mga manghuhula tulad ng matandang ito. tulad ng mga psychologist, tinutulungan lang nila ang mga tao na makakita, na makita at maramdaman ang unconscious side nila. sa pamamagitan ng pag-ulit ng sinabi nila, naririnig nila ang sarili nila.

customer: “limang taon na kong nagtra-trabaho….”

manghuhula: “kaunting tiis lang at magiging successful ka.”

may naisagot ba ang manghuhula sa problema ng customer? nagpapakalma lang siya. sasabihin niya ang mga maaarining mangyari, at tiyaka niya uulitin ang nais marinig na alam naman talaga sa sarili ng customer na iyon ang gusto, at gagawin.

customer: “limang taon na kong nagtra-trabaho….”

manghuhula: “kaunting tiis lang at magiging successful ka. lilipat ng trabaho ang kakompitensiya mo sa opisina [depende sa suot ng customer, kung naka-slacks ay opisina at kung hindi masabi ay salitang “trabaho” na lang ang gagamitin”] at tuluyan ka nang mapro-promote. kaunting tiis pa.” sa huling pangungusap niya uulitin sa’yo ang sinasabi ng puso mo, iyong mga salitang kinatatakot mong sabihin physically.

hindi naman nawawala ang love life sa mga hula. kung hindi mismong relationship ang ipinapahula, ay pre- at post- ang nais malamang ng mga tao. “may isang taong sobrang malapit sa’kin, pero hindi ko maipaliwanag, hindi kami magkasundo sa halos lahat ng bagay!” sasabihin ng customer nang punung-puno ng emosyon.

walang taong magku-kuwento ng isang bagay na hindi mahalaga sa kanya. ang kuwento ay personal. hindi natin iku-kuwento na nakasalubong natin kanina ang tindera ng halo-halo noong papasok tayo sa trabaho, o narinig natin na nambababae raw iyong kapitbahay ng tito natin kaya lagi raw siyang wala tuwing biyernes ng gabi (exception sa mga tsismosa’t tsismoso). hindi kasi tayo kasama sa kuwento. kailangang maapektuhan tayo para makaramdam tayo ng emosyon. dahil sa emosyong ito, tiyaka natin naikukuwento nang buong puso.

ibig nitong sabihin, malapit sa puso nitong customer ang taong itinutukoy na hindi niya makasundo. dahil sa paggamit naman ng linyang “..sa halos lahat ng bagay,” ikinokonsidera na ng costumer na halos lahat ng nagawa niya sa buhay ay kasama niya ang taong ito. dagdag pa rito ang paulit-ulit niyang pagsabi na hindi niya maipaliwanag.

ang isang bagay na hindi maipaliwanag ay may dalawang maaaring kahulugan: unconscious, o bobo sa words. kahit pa madalas na dahilan ang kabobohan sa vocabulary, madalas din namang nagiging rason ang unconsciousness. hindi naipaliwanag ng customer dahil nararamdaman lang niya. maaaring hindi niya matanggap na mahal nga niya ang taong ito na ibang iba sa pagkatao niya. maaaring unconsciously, iniisip niya na imposibleng magmahal siya ng tulad nito. maaaring dine-deny lang ng unconscious mind niya ang connection nilang dalawa.

nakikita ito lahat ng manghuhula (o naririnig, bilang mga guhit lang talaga ang nakikita sa mga palad). at sa katunayan, uulitin kong muli, wala naman talagang iniiwang sagot ang manghuhula. ibabalik niya ang mga nasabi ng customer, interpret, at kukunin ang bayad. at uuwi kang kampante, buong biyaheng iniisip na, “oo nga, nasa sa’kin naman talaga kung gugustuhin kong mag-stay o hindi, e.” tiyaka ka magdedesisyon. at kapag nakapagdesisyon ka na, tiyaka ka manghihinayang sa ibinayad mo sa manghuhula.

10.24.2010

buhay langgam: hindi lang 47 days

hindi ko ma-gets ang science. kaya siguro hindi ko masyadong binibigyan ng halaga. masyadong pinahihirapan ang buhay—ang daming terms, definitions, pati sa pinakamaliliit na bagay ay may term at kung anu-anong facts.

grade two pa lang ako, sinabi sa’kin na masipag ang mga langgam. noong panahong iyon, alam ko na ang bagay na ito. naglalaro na ko ng langgam, kaya isa na alng ang tinanong ko, “masipag sila kahit bulag sila?” sino raw ang nagsabing bulag ang mga langgam? hala, wala. nagkakauntugan kasi sila kaya naisip ko, baka bulag sila. mayroon daw silang mga mata, maliliit nga lang. kaya raw sila nagdidikit dahil iyon ang paraan nila para makapag-communicate. aba! hindi puwedeng sumigaw?

grade four ako nang sabihin kong “astig ang mga langgam.” nagbubuhat sila ng mga dahon, pagkain—mga tira-tirang mamon, skyflakes, at kung anu-ano pang mapulot. minsan, nakita ko pa kung paano nila kuyugin iyong patay na ipis. parang lego kung baklasin nila isa-isa iyong mga paa ng ipis. tiyaka ko nabasa sa isang science book na kaya nilang magbuhay fifty times their wieght. naisip ko lang, paano kung ako iyon. ako na ang dakilang bully!

balingkinitan kasi ang katawan ko noon. kaya naman nag-ambisyon akong maging langgam. pero siyempre, gusto kong maging kasinglakas ng langgam. baka naman maging langgam ako sa mundo ng mga tao, anak ng puta naman. may anim na paa nga ko, matatapakan naman ng isa.

bago ako grumaduate, nag-aalaga na ko ng langgam. at nalaman kong malakas man sila, forty-seven days lang ang tinatagal nila sa mundong ito. may kaluluwa kaya sila? lagi kasing sinasabi ng pari sa simbahan sa kabilang baranggay, “lahat ay may kaluluwa. hiram lang ang katawan natin.” o, ibang dimensiyon ang mundo nila, at iba ang diyos nila? baka naman anim din ang paa ng diyos nila, may dalawang antenna, at may matigas na katawan—the images ang likeness of.... tumigil akong humuli at mag-alaga ng langgam bago grumaduate. sabi sa facts about ants, 45-60 days ang buhay nila. ibig lang nitong sabihin ay hindi ko lang sila inaalis sa mundong kinagisnan nila, umiikli pa ang buhay nila. tiyaka ko lang naisip na maaaring workaholic talaga sila kaya namamatay sila kapag inilalayo ko sila sa mundo nila. wala siguro silang mga taba tulad ng mga tao. o kung mayroon man, hindi na ito makikita bilang nababalutan sila ng matigas na balat, o hand exoskeleton, o matigas na skeleton sa labas ng katawan.

first year ko itinigil ang pagkahumaling ko sa mga langgam. inilipat ako ng paaralan ng aking mmga magulang. nawi-wirduhan na siguro sila, kaya nagbago ako. buong lakas kong sinubukang maging matino, “normal” sa paningin ng madla. kailangang maging matino, magmukhang “normal”, at malinis—kahit kailan ay hindi naging malinis sa mata ng kulturang ito ang taong humahawak ng mga insekto. dito ako nag-umpisang magkaroon ng kaibigan. natuto akong hindi na talaga magbasa ng libro, at kumopya na lang sa mga quizes and exams. ang mga seatworks and homeworks, ginagawa ng girlfriend kong hindi ko na maalala kung paano naging kami. sa limang araw na pasok, tatlong araw kaming nasa labas. pagkatapos ng klase ay didiretso kami ng mall para mag-arcade, o maglaro sa kung saan-saang computer shops. habang tumatagal, lumiliit ang baon ko. unti-unting nagiging kulang na para sa’kin ang perang binibigay sa’kin. tiyaka ko ito na-realize nang sumubok ako ng bato. deym! deym! ang sarap, ang mahal nga lang.

kahit mahal, tinuloy ko. at habang tumatagal, dumarami ang aking mga kaibigan—lalaki, at babae. umabot sa puntong dahil sa bato ay hindi na lumalayo sa’kin ang mga tao. lalong naging madikit sa’kin ang mga babae, at nagustuhan ko ito. hindi naglaon, lalo silang dumami—lalaki, babae, tomboy, at bakla. umabot sa puntong dahil sa bato ay lumiit ang mundo ko, pero ramdam ko ang lakas.

nabaon ako sa utang, naghiwalay sila papa’t mama, kay papa ako naiwan, laging wala si papa, wala kaming pera, wala na kong bato, naubos ang mga tao.

third years na ko, at ginagapang ko na ang sarili ko papasok—metaporikal at literal. physical din sana, dahil nawalan na rin ako ng gana. kung hindi lang dahil sa pagnanais kong umabot ng college at maka-experience ng party ng college ay hihinto na ko. at siyempre, grumaduate ng college. wala na ngang pamilya, wala pang kinabukasan. iniisip ko rin naman ang bukas kahit papaano.

umabot ako ng graduating class. nakilala ko bilang pinakamatanda sa klase. laging pang-asar sa’kin, masyado ko raw in-experience ang buhay grade school at high school ko. paano pa kaya ang college? hindi ako napipikon, pero lalayo ako. kunwari ayaw makinig sa mga pangungutya, pero ang katotohanan ay pupunta sa gilid-gilid ng paaralan para sumilip ng mga langgam. balik bisyo, ika nga. once you pop, you can’t stop talaga. naghahalikan sila sa tuwing magkakasalubong sila. pero, masyado yatang mabilis kung humalik sila. naisip ko, baka matagal na para sa kanila iyon bilang maliliit na nilalang naman sila. kung kaya nilang magbuhat ng fifty times their body weight, ibig nitong sabihin, kaya nilang kumantot at magpaputok ng fifty times. teka, sa ka-busy-han ng buhay nila, naiisip pa kaya nilang magtikol? may malambot na parte kaya ng katawan nila? at kung matigas na ang katawan nila, paano pa sila titigasan? dumami nang dumami ang katanungan ko. sa tuwing napapatitig ako sa kagawian ng mga langgam na ito, dumarami ang iniisip ko. ganito kaya sa college?

exams. kailangan kong makapasa, kung hindi ay baka manirahan ako kasama ang mga kaibigang langgam. technically, kaibigan ko naman sila. inaalagaan ko sila, hindi nga lang nila ko kilala. hindi lang mutual ang relationship, pero kaibigan ko sila. anyway, kailangan kong matapos at maipasa ang mahabang exam na ito para mapatunayan ang teorya. busy sa college, pero paano naisisiksik ang pambubulakbol? hindi natin nakikita sa mga langgam iyon dahil... kung ikaw ba magtitikol, magpapakita ka ba? marunong din silang mahiya. sa makatuwid, para rin silang tao. ang kaibahan lang, lahat ng langgam ay masipag. ang mga tao, iilan lang. ay, teka, lahat nga ba ng langgam ay masipag? o, masisipag lang ang nakikita natin dahil sila lang ang lumalabas at kumakayod?

pumasa ko at ‘di ko na tinanong kung bakit o paano. pumasok ako at itinuloy ang buhay –hayskul ko. tuloy ang paggapang, pero sa pagkakataong ito, totoong nagbabasa-basa ko. marami akong natutunan tungkol sa mga langgam. marami pa palang uri ng langgam. may mga workers at may soldiers. soldiers siguro iyong mga nangangagat. workers siguro iyong mga balingkinitan ang katawan, tulad ko, na nagbubuhat ng mga mamon at kornik. college na ko. college na ko, pero sila pa rin ang iniisip ko. masaya kaya sila? kahit iilan lang ang nakakapansin sa buhay nila, masaya kaya sila? o, masaya ba silang hindi napapansin? alam kaya nila na napakalaki ng mundo?

college ko na lang naisip na kapag kinukuha ko sila (noong ako’y graduating ng grade school) ay malaki na sila. kaya siguro sa bilang ko ay forty-seven lang ang pinakamatagal na buhay nila, pero kung iisipin, maaaring umaabot talaga sila ng sixty, o higit pa. ibig nitong sabihin, baka nae-enjoy nila ang pagkakaroon ng pahinga sa workaholic life nila. siyempre, pagkatapos mong magtrabaho ng napakatagal na panahon, kahit pa sabihin na ganoon sila ginawa, nakakapagod din. ang mga ibon, pinanganak sila na lumilipad, pero kailangan nilang magpahinga. iyong mga iba nga ay sa himpapawid pa nagpapahinga. tayong mga tao, naglalakad tayo, nakatayo, pero umuupo at humihiga tayo. siguro, nagpapasalamat sa akin iyong mga langgam na pinulot at inampon ko, at namatay sa bahay nilang gawa sa plastic ng ferrero rocher.

9.26.2010

naaamoy kita

huwag ka na magtago, naaamoy kita. ‘di man kita hanapin, kusa kang lalabas sa’king diwa. makihalo ka man sa madlang maingay at magulo, para kong nakatitig sa isang libong mongol na lapis na may nahalong isang bolpen. ano mang sabihin mo, naaamoy kita. masasabi kong kilala kita.

tulad ng magnanakaw sa kapya magnanakaw, hindi man makuha ang iyong pag-amin ay hindi na rin mahalaga. amoy pa lang, alam na. parang nakaraang anu mang iwas ay babalikan ka. paulit-ulit na magpapakita sa iyong harap dahil hindi mo hinarap.

umiyak ka. tumawa ka. lahat ng uri ng alibay, gawin mo. wala namang pumipigil, ang sa’kin lang, ‘di mo kailangang magpanggap. naaamoy naman kita. at malamang, naaamoy ka rin nila.

ilang minuto na lang at muli kaming magpapakita. walang pagsusumikap na nagaganap. basta na lang kaming magtitinginan at babalikan ka. hindi ka namin titigilan hanggang sa sabihin mong tulad namin, “tulad namin, iisa kami.”

9.23.2010

bilang lalaki, patawad.

hindi ko mabilang kung ilan na nga ba ang mga nasaktan dahil sa aking pride. mas napipili ko kasi ang aking sarili—mga kagustuhan at pansariling kapanatagan, kaysa sa ibang tao. mas mahalaga kasi sa akin ang sarili ko (sa tingin ko naman,halos lahat ng tao ay ganito). hindi ko sinasabing magbabago ako, pero malay natin. hindi rin naman natin masasabi. basta’t ang nais ko lang iparating, gusto kong humingi ng kapatawaran sa mga taong nasaktan ng aking pride.

kung hindi dahil sa talas ng aking dila, kaunti lang siguro ang masasaktan ko. madalas ay nakapagsasalita ako ng masama, masakit (pero putulin man ang lahat ng mayroon ako, totoo iyon). ito ay dahil ito ang nararamdaman ko. mahirap para sa’kin ang magpigil ng nararamdaman, lalo na sa mga pagkakataong nanggagalaiti. hanggat maari naman ay nagtitimpi ako. pagpasensiyahan niyo na ang aking bibig.

hindi ko sinasadyang magsungit. hindi ako madaldal sa crowd na bago. hindi ako sociable, at hindi ako mahilig magsabi ng mga bagay na alam kong hindi totoo. bihira para sa’kin ang magbitaw ng mga linyang hindi naman bukal sa’kin. malabo ang aking mga mata, at hindi ako mahilig makialam sa mga issues na walang kinalaman sa’kin, o hindi pasok sa aking interes. hindi ako snob, at hindi man halata, pero i appreciate people (a lot). hindi rin ako mahilig makipag hi-hello sa mga tao. hindi talaga ko snob, hindi ko lang talaga ito ugali. pagpasensiyahan niyo na, pero maayos naman ako makitungo sa mga taong malapit sa akin. tunay akong kaibigan.

magalang ako. hindi man kapanipaniwala, i respect people. iyon nga lang ay namimili ako ng rerespetuhin. ang respeto ay pinaghihirapan, hindi ito basta-basta na lang na ibinibigay. hindi ako naniniwala sa kasabihang dapat nirerespeto ang matatanda dahil hindi lahat ng matanda ay nararapat bigyan ng respeto. if you have earned it, bakit ko ipagkakait? maraming matatandang ginagamit ang katandaan para mauna sa pila, makaupo sa mga bus at tren, at marami pang iba, sa madaling salita—makalamang. ayaw ko ng ganitong sistema dahil naniniwala akong may alam din ang mga kabataan. hindi dahil bata ay wala nang karapatan, at hindi dahil matanda ay may karapatan. pantay-pantay pa rin ang mundo, nagkataon lang na may mas naunang ipinanganak.

bihira akong gumamit ng “po” at “opo.” hindi ako nagmamano, at hindi ako lumuluhod sa mga tao. tulad ko, tao sila, tao tayo. hindi ako hihingi ng kapatawaran, o pagpasensiya sa parteng ito. sana lang ay maintindihan ninyo ang aking paniniwala.

marami akong paniniwala sa katawan—na ang religion ay hindi dapat pinagtatalunan, ang lahat ng relasyon ay laging dapat may hangganan, at walang makaiintindi ng buong-buo sa sarili kundi ang sarili. mahirap akong intindihin, pasensiya na.

kung mahirap akong intindihin, kaya mahirap akong mahalin.

hindi ako bipolar. hindi rin ako moody. ito ay ayon sa aking pagkakaintindi sa aking sarili. may mga pagkakataon lang talagang kailangan mong mag-isip-isip, magnilay-nilay ba. pag-iisipan mo ang mga bagay-bagay, mga nagawa mo at nais mong gawin, mga pangarap at mga naganap. sabi sa akin, mahalaga raw ito. ang hindi ko lang maintindihan sa buong proseso aykung bakit may bigla kang maaalala, at masisira ang buong araw mo.

i ride my own pace. ayaw na ayaw kong nanggagaya. kung ano ang gusto ko, iyon ang “tama” para sa’kin. hindi ko kailangan ng papuri ng iba, pero hindi ko rin ikakailang masarap sa puso ang mga papuri. hindi ko kailangan ng puna ng iba, pero kung maayos na ipararating, tinatanggap ko naman.

sa mga nayabangan sa’kin, ganito talaga ko. sino ba ang magyayabang sa atin kung hindi natin ipagyayabang ang sarili natin. kapag may maipagyayabang, ipagyabang. kapag wala, shut up muna, at siguradong sa iba ay maaaring magyabang. hindi ko ipinagmamalaki ang mga bagay na hindi ako proud. ganoon naman, sana maintindihan ninyo. pasensiya.

maraming tumatakbo sa aking isip. sa tuwing naglalakad, naka-upo, nagmamasidmasid, nakikinig, ay lutang ang isip ko. paano kung ganito ang mangyari? sana ganito na lang. kung ganito sana, ganito sana ang nangyari. attentive naman ako, listener ako (kung minsan, good pa), pero sana maintindihan ninyo.

at sa mga hindi ko nababati tuwing kaarawan nila, pasensiya naman. gustuhin ko man, nawalan na ko ng gana. kung minsan ay matatandaan ko sa iba, at makakalimutan ko naman sa iba. naisip ko, kawawa naman iyong mga taong hindi ko nababati. aminado naman akong hindi mahalaga sa’kin ang birthday. hindi kasi basehan ng importance ang pagbati ng birthday, iyon ay para sa’kin. tulad ng sabi ko kanina, perspective ko iyon, paniniwala ba. kung kaarawan mo ngayon, ano ang kaibhan nito sa kaarawan mo kung naging kahapon o bukas? ang mahalaga naman ay kung paano mo sila pahalagahan at kung ano kayo sa buhay ng isa’t isa, nararamdaman na lang iyon.

makalimutin din ako sa pangalan. hindi ko alam ang dahilan, pero mahina ako sa mga pangalan. mahina ako sa pagtanda kung sino si ganito ganyan, kung sino ang mas matanda, kung sino ang naging ganito ganyan. don’t get me wrong, gusto ko kayong maalala. dito, gusto kong humingi ng tawad.

sa mga pinanggigigilan ko—napipisil ko ng madiin o nayayakap ko ng mahigpit, hindi ko sinasadya. sa pagnanasang lumaya ng naguumapaw ng gigil, paano ko mapipigilan? mahal ko lang kayo.

i love fighting for what, or people, i love. rest assure, lahat ng mahalaga sa buhay ko ay ipinaglalaban ko. kaya para sa mga nasaktan ko (by words man o physically), “sinaktan niyo sila, e.”

*******

sa mga may-ari ng mga pader na naihian ko, bata pa lang ako ay ganito na ang kaugalian. ayaw ko lang sumabog ang aking pantog, o maihi sa pantalon. hindi lang naman ako ang dahilan kaya mapanghi ang pader ninyo, sorry.

at para sa mga babaeng na-hassle dahil kinailangan pa nilang magpunas ng toilet seat para makaihi, pasensiya na. kung masusubukan ninyo, mahirap talagang kontrolin, o asintahin ng tamang tama, ang unang bagsak.

9.05.2010

pagtatanim

sa lahat ng trabahong puwedeng gawin, sa pagtatanim ako magaling. hindi ko kinahihiya ang abilidad kong ito, pero hindi rin ipinagmamalaki. sa madaling salita, wala siya sa'kin. walang dahilan para ipagmalaki kung sa bawat pagtatanim ay bumibigat ang pakiramdam. hindi dapat ipinagmamalaki ang ganitong uri ng pagtatanim, pero patuloy ko pa rin itong ginagawa. makakalimot ako sa mga bagay-bagay, mga maliliit na detalye ng mga pangyayari (madalas iyon), pero naaalala ko sila sa tuwing maipapaalala sila. kapag dumarating ang mga ganitong pagkakataon, huhukayin kong muli ang makapal na lupa at tiyaka kakapain sa malalim na butas ang itinanim na binhi. kung minsan, hinahayaan ko na lang na lumago sila. hindi ko gagalawin, hindi ko puputulin, at kung minsan ay didiligan pa. hindi ko sila inaalagaan, kaya naman minsan ay kusa na lang silang namamatay. hindi ko man sila inaalagaan, hindi ibig nitong sabihin ay pinababayaan ko sila. hindi ko masabi ang dahilan, pero gusto ko sila. hindi ko masabi kung paano, pero gusto ko sila. nagtataka na nga ko kung minsan, “bakit ko nga ba ‘to ginagawa?” sarili ko lang naman ang sinasaktan ko, ang pinapagod ko. araw-araw, sisilipin ang aking pananim. at sa bawat araw na nagdaraan, walang araw na hindi sila nadaragdagan. iba’t iba ang mga binhing itinatanim at isinasaboy, may mga maliliit na may hangganan ang paglaki, may mga ilang taon kung mamunga, at may mga gumagapang na lang na magugulat ka na lang at binalot na niya ang bahay mo. may mga tipong isa, dalawang beses pa lang namumunga ay kailangan nang putulin, may mga mangilan-ngilan namang patuloy lang sa pamumunga. pagbali-baliktarin man, kahit ano pa sila, hindi nila ko napapayaman. bakit kamo? walang bibili sa mga pananim na ito. walang bibili sa mga anak ng mga binhi at bunga nito. hindi rin maganda ang mga bulaklak na nilalabas nito. mabaho ang amoy at literal na walang isang bagay na nakaka-engganyo sa kanya. kaya naman walang ibang kumakain nito kundi ako. at dahil hindi naman pinagbibili ang lupaing ito (wala rin namang bibili—hindi rin puwedeng ipagbili), walang ibang paraan. ang aking mga ibinabaon sa aking lupain ay siya ring aanihin. ako ang kakain, at ako ang magdurusa.

8.28.2010

saan ba ‘to patungo?

ni upo ay ayaw umupo dahil oras na umupo at ipahinga ang mga binti ay siguradong hindi na muling makatatayo pa. mabagal kung maglakad, kulang na lang ay hilahin ang mga paa umabante, makagalaw lang sa kinatatayuan. pinabigat ng pagod ang buong katawan para mapilitang mailabas ang kakaunti pang natitirang lakas; ayaw iiyak dahil makababawas din ito ng lakas.

namumuting mga buhok, nagsisihabaang mga bigote’t patilya. sabi ng iba, “napakakupad raw.” wala akong maisagot, wala akong sagot. hindi ko ba kailangan ng sagot? hindi alam ang dahilan kung bakit may ganitong uri ng lakaran.


sunud-sunod kung lumagpas sila. ang mga hanging sumasampal sa’king mukha, tila dagdag ng pabigat sa katawan at naghihingalong mga tuhod. isa-isang hakbang tungong kung saan. diretso lang daw at huwag hihinto, makararating din. tatanawin ang mabilis na mga nagsisitakbuhan, hahabulin ang mata, at kasabay ng paghahabol ng hininga. maninikip ang baga, mangangalam ang sikmura. kaunti na lang, kaya pa ba?


babalutin ng tubig alat, mga matang puyat at maga. nais mang ilabas, pipigilan pa rin. sasabihan ang sariling ‘huwag at makababawas din ito ng lakas.’ nanginginig ang labi, magpupunas ng bibig gamit ang gula-gulanit na damit. titingnan ang batu-batong laksada, ang pinormang dibuho nito, hanggang sa dugo na hindi na maaninag ng malabong mata.


hindi na mabilang, mga bundok na tinawid at mga kuwebang sinuotan, iba’t ibang uri ng puno—may alam ang ngalan at may bago sa paningin, gubat na pinuno ng sari-saring hayop, at sugat na tinamo sa mga sanga’t pangil. minsang hinabol ako ng oso, sabi’y papatayin daw ako. nanlilisik na mga mata na halos ikahimatay ko, pero imbes na tumakbo’y huminto’t tumayo. binalik ko ang titig at siya ang kusang lumayo.


tiyaka ko na lang napansing nakalmot pala ko ng malalim sa likod. namanhid ang buong katawan, at simula noon ay ‘di na nahinto ang pangangalay—pangingirot ng mga naghilom na sugat na kung iisipin, naghilom nga ba?


pasan ang mundo, bibit habang tinatahak ang mundo ng iba. binalot ng kalyo’t sugat, talampakan na wala nang pakiramdam. nanginginig na braso, hindi malaman kung sa gutom o sa takot. o, marahil sa ngalay, sa pagod. pati ang may-ari ng katawan, wala na sa sariling isipan. walang maisagot sa mga tanongng katawan. uubo nang matigas, hindi titigil hanggang sa maibsan ang kati at kapanabikan. tatanggalin ang ideyang may sakit at magpapatuloy sa paglalakbay. pasan ang mundo, tiyaka siya magsisising inubo pa ang plema’t nabawasan ang kanyang natitirang lakas.


di ko ‘to malilimutan.


hihikbi, uubo ng bahagya, yuyuko, pipikit ng madiin, habang patuloy na naglalakad. hihigpitan ang hawak sa pasang mundo at magpapatuloy sa paglalakbay. bibigat ang bawat hakbang, masabi man lang sa sariling hindi nangangatog, hindi bibigay.


sisilipin niya ang dahan-dahang naglalahong pag-uugnay ng langit at aspalto. mataas ang araw, at sinusunog ang balat na nangungulubot. saan nga ba ‘to patungo?