9.29.2009

pa, sino ba talaga ang minahal mo?

he was never my father. ay, wait mali, he was never a father.

habang tinitingnan ko si papa na naka-upo sa may terrace, nakatunganga sa harap ng malakas na ulan habang binubuga ang makapal na usok mula sa marlboro red niya, napansin ko ang mga agiw na nakasabit sa bawat kanto ng bubungan. dati, hindi nagiging madumi ang bahay.

sumabay na ata sa pag-agnas ni papa ang pagluma ng bahay na ‘to.

marami na ang pinagbago ng mga bagay-bagay. dati, tuwing uupo siya sa may terrace ay laging nakataas ang kanyang mga paa, naka-dekuwatro. minsan ay maglalakad-lakad sa garden o kung ‘di naman ay lalambingin sina dodgy at pudgy, ang mga alagang shepherd niya. pero madalas, wala siya sa bahay.

“bili mo nga ko ng marlboro” utos ni papa. nakita nanaman ako ni papa. basta’t makakita ng tao ay hindi nawawalan ng iuutos. hindi ko alam, kasama na ata ito ng sakit na nakuha niya. ay, wait, hindi pala. simula’t sapul pala ay mahilig na siyang mang-utos. inabot ko sa kanya ang yosi at agad na umalis sa kanyang harapan. panigurado kasing may panibagong utos ‘pag nagtagal pa ko. habang mabilis na naglalakad palayo, naisip ko, may mga bagay pa rin pala talagang hindi nagbabago. doon pa rin si papa naka-upo kahit wala ng lakas ang kanyang kaliwang paa. marlboro red pa rin ang yosi niya kahit inuubo na siya. mahilig pa rin siyang mang-utos at magmura. lagi pa rin siyang wala sa bahay.

i don’t know with mom, pero nagtataka pa rin ako kung saan siya nagpupunta tuwing gabi. noong bata pa ko, madalas ko pa silang naririnig na nagtatalo, nagsisigawan—tungkol sa halos lahat ng bagay pero madalas sa pera at kung saan nagpupupunta si papa, nag-aaway.

minsan iniisip ko, siguro masyadong na-enjoy ni papa ang pagiging single niya na hindi niya ito maiwan. my mom always tells me that he was the best driver she has ever seen. sabi ko naman, “iyon lang naman ang alam niya.” kasi ‘iyon lang naman ang nag-iisang pinakita niya. hot cars and hot chicks go together at sigurado naman akong totoo ‘yon. magaling mambola si papa. i have heard him talk with girls a lot of times, minsan alam niya at minsan ay ‘di ko sinaasadyang marinig. i have also read his letters lalo na yung mga makakatang love letter niya kay mama na, well, hindi na yata effective ngayon.

may hangganan ang bawat bagay at sigurado akong alam na ‘to ni papa. after fucking up almost every chance mom has given him, kulang na lang ay ‘wag na siyang umuwi. pero hindi, nasa bahay siya from three in the morning to eight.

“walang makakapigil sa’yo sa gusto mong marating” not even my own father. ‘yan ang lagi kong tinatatak sa isip ko. Hindi ko na maalala kung saan ko narinig—kay mama, sa isang teacher somewhere in high school o sa isang pastor. i don’t know. kung kanino man nanggaling iyon, magaling siyang tao.

now, i am wondering… ano ba talaga ang tumatakbo sa isip ni papa. saan ba siya nagpupunta? may buhay ba siya kapag nasa labas siya ng bahay? ayaw ba niya sa’min? and my mom, ano na ba ang nangyari sa kanila?

para silang dalawang tao na nasa magkaibang timeline. my mom grew along with us. hindi niya kami iniwan literally and figuratively. sabi nga ng kapatid ko, “si mama ang papa at mama” which was true. siya ang tumayong papa at mama almost everytime. kulang na lang ay lagyan siya ng balls ng diyos. dapat kay mama na lang nadikit ang balls ni papa, para naman hindi kung saan-saan nagagamit. my dad was somehow stuck between the past and… the past. hindi niya maiwan ang nakaraan, the pride and the glory he had, itong bahay na ilang taon nang hindi nare-renovate—itong bahay na siya mismo ang nag-design at siguro libingan niya. na-stuck siya sa kung saan, hindi ko malaman talaga kung saan. hindi rin kasi siya nagku-kuwento. though he was all mouth, everything that went out of his mouth was “putang-ina” and “gago”. he was the god. he was the only god. the house was his territory and it was the only place he was god.

god din pala siyang tuwing umiinom. well, siyempre hindi na ngayon dahil baka bumigay din ang kanang bahagi ng katawan niya. takot lang niya. pero back then when he was still able to drive manual cars, umuubos siya ng case-case na beer, remy martin here and other brandies there. siya ang tanggero, at hindi titigil ang inuman hanggang walang nagyayayang umuwi. hindi siya ang nagyayayang umuwi. it was his table, at batas sa kanya ang siya ang “huling tatayo.”

sa kaka-“huling tayo” niya, siya naman ang unang bumagsak. sa kanilang walong magkaka-barkada, siya ang unang nagkasakit. siya ang unang na-stroke. siya ang unang nagmaneho ng matic. siya ang unang natigil sa bisyo.

and as i watch him cough, ‘di ko pa rin maisip kung ano ba ang dahilan kung bakit napakalayo ng loob ko sa kanya. mag-aasawa na ko next week, my brother is still in jail, my other brother is graduating in two months, pero ni isa sa’min ay wala pa ring clue kung bakit.

three days after my younger brother’s graduation, dad died. tiyaka naming nalaman ang lahat. An old woman and a young man, mga mid-twenties, approached mom. nakatitig kaming lahat, my two brothers and i, sa kanila as they talk. mom was nodding and smiling.

kaya pala bigla na lang natigil ang mga away nila ni papa. kaya pala bigla na lang na nag-iba ang oras namin sa oras ni papa. kaya pala ayaw niyang lumipat ng bahay. kaya pala ayaw na ayaw niyang umaalis kami ng bahay. kaya pala noong nakulong si dennis ay parang wala lang sa kanya. kaya pala wala siya sa graduation ni don. kaya pala daryl ang pangalan noong kasama ng matandang babae. daryl. kaya pala ganito ang mga pangalan namin.

dennis, dino, don, at si mama—darlyn udele. kaming magkakapatid, si kuya daryl, si kuya dennis, ako, si don. si mama.

pa, sino ba talaga ang minahal mo? kaming lahat?