6.03.2008

intsik ka kasi e

tulad ng gulong na madalas sabihing umiikot lang, kung minsan ay nasa taas ka at kung minsan ay nasa baba ka. minsan ay humihinto ang gulong, tulad ng isang dyip sa tuwing may sasakay o kahit anong sasakyan na pagkatapos ng mahabang biyahe ay kailangan ding magpahinga. minsan ay humihinto ang gulong, ngunit dahil ito ay isang gulong, gagampanan pa rin niya ang gawain o “nature” niya bilang isang gulong. Iikot itong muli, hindi lang masabi kung kailan. magagamit muli ito, kung minsan lang ay hindi na nito nagagampanan ang “nature” nito, nauuwi sa pagiging upuan, laruan, at minsan napapadpad pa sa suwelas ng mga sapatos. ngunit madalas pa rin ang bumabalik, umiikot muli bilang isang bulong, taas baba. kahit pa madala sa talyer, ayos lang. sino ba naman ang mga matitigas kundi ang mga beterano? Habang tumatagal, tumitibay ang sikmura. teka, ganoon din ba ang mga gulong? hindi, napupudpod sila at numinipis at nauubos.

bakit ko ba ‘to sinusulat? ano ba ang aking dahilan? ang nangyayari ngayon sa atnig bansa ay isang krisis, tulad ng sinasabi ng maraming mga pulitiko’t reporter. tumataas na presyo ng bigas, gas, pamasahe, delata’t benta sa mga palengke, kasabay na rin nito ang iba’t ibang bilihin at sumasakal sa lahat ng pilipino. at kung hindi mo man itinuturing na pilipino ang mga intsik na filipino citizen, arabo na naka-honda na ang scooter, koreano na makutis pa rin ang balat, puwes, kasama sila sa aking tinutukoy. lahat ang aking tinutukoy.

intsik ako at pinagmamalaki ko ito. maaaring hindi ako moreno, hindi pango, at walang probinsiya kundi ang nag-iisang tinutuluyan ngunit maliit din ako, magaling magtagalog, dito pinanganak, marunong magsipa, dumudura sa kalye, marunong suminga nang hindi hinahawakan ang sipon, at marami pang ibang talento. ikaw? marunong ka bang maglaro ng sipa?

at dahil intsik ako, tulad mo, tulad ng arabo na naka-honda at ng koreanong makinis ang kutis, ako ay isang tao. ako ay isang tao, isang mamamayan na sumusunod sa batas na mayroon, marunong gumalang at alam kung kailan dapat tumanggap ng galang.

hindi ko sinasabing pilipino ako dahil alam kong may aangal, pero sa katunayan, sa aking kinatatayuan ngayon, sa mga bagay na tumatakbo sa aking isip, pilipino ako. ako ay pilipino at nakatira ako sa pilipinas, pinanganak ako sa pilipinas at kung aalis ay babalik din bilang pilipino. filipino citizen po ako. Iisipin mo, may pera ako. puwede kang umutang dahil ako ay isang intsik at marami akong pera. maaari kitang pautangin, iisipin mong muli, ngunit dahil ako ay tatanggi, sasabihin mong ako ay maramot.

ang krisis na hinaharap ng pilipinas ay pinagsama-samang dahilan ng pilipinas. hindi ito dahil sa mga intsik na nananalagi rito sa lupa, o mga arabo na nagmomotor, o kahit pa ang mga koreanong tila sumisigaw kung nag-uusap. tulad ng gulong, umiikot ito. ang pera na hinahanap ninyong mga “pilipino” (kung pilipino ka nga) ay hinahanap din ng iba, namin. kung huminto man ang gulong, sino ba ang maaaring maging dahilan?

hindi kami nag-iimbak ng mga bundle-bundle tulad ng nakikita sa mga mano po at ibang mga palabas lalo na’t mga luma, at lalong hindi kami nag-iimprenta ng mga perang kaninipis. maaaring may mga ilang nahuhuli na gumagawa ng droga, sangkot sa mga kidnapping at iba’t ibang mga krimeng maaaring maisip, ngunit tulad ng ibang lahi, tao rin kami. kung gago man sila, sila iyon. bakit? tatanungin kita, lahat ba ng pilipino ay mandurukot, snatcher ng cell phone, o rapist at tumitira ng rugby?

isa pang tanong, paano mo ba masasabing pilipino ka?

sumakay ng dyip ang isang intsik na dito na rin pinanganak. dito rin pala pinanganak ang kanyang mga magulang. sa tabi siya ng drayber umupo, at nagbayad.

intsik: bayad ho.

inabot ng drayber ang benta na pamasahe. otso pesos na ang pamasahe at hindi na rin biro kung papasok sa eskwelahan at uuwi pabalik. natagalan ibalik ang sukli ng intsik na bata, malapit na siyang bumaba.

instik: kuya, sukli ko ho. bente po ‘yon.

drayber: intsik ka, hindi ba? hindi ba mayaman kayo? bakit kailangan mo pa ang sukli, barya lang ‘to a.

anak ng puta! hindi ba tao ang mga intsik? hindi ba maaaring mabuhay ng tama ang intsik dahil hindi moreno ang mga ninuno niya? mayaman na ba siya dahil kung titingnan sa panlabas na anyo ay mayaman si henry sy at lucio tan?

nagtanong ang guro kung ano ang mga katangiang dapat mayroon ang isang pilipino. nagtaas ng kamay ang isang bata noong siya ay nasa kolehiyo, tinawag siya at tumayo.

intsik: ma’m....

sumigaw ang isang babaeng kaklase mula sa kabilang dulo ng silid.

babaeng pilipina raw: hindi ka naman pilipino e! intsik ka e!

kailangan ko pa bang ituloy ang pagkukuwento? marami akong baon. hindi dahilan ang pagiging intsik, o kahit ano pang lahi. isa itong lahi, at ang bawat nilalang na may lahi ay tao rin at may pakiramdam, at may pangangailangan at karapatan.