5.27.2008

dahil madalas sa minsan, magulo ang buhay

pumara siya nang matanaw niya ang bus, agad siyang bumaba upang maabutan ang mabilis na papaalis na mini bus. nang maabutan niya ito, basa na ang kanyang likod at nag-uumpisa nang tumulo ang mga butil ng pawis sa kanyang mga pisngi at leeg. basa na rin ng kaunti ang kanyang likod, at siguradong mananatili itong basa ng pawis lalo na’t saktong walang maupuan at mukhang bara-bara magmaneho ang nagmamanehong drayber. pero naisip din niya, masuwerte na siya’t nakasakay siya agad dahil madalas kaysa sa minsan ay magpapabilad muna siya sa araw at mag-amoy araw bago dumating ang bus na kung maghintay ng pasahero ay tila may bayad ang pagtigil sa sakayan.

habang pilit niyang ikinakapit ang sarili sa may hawakan ng pinto habang patuloy sa pagtapak ng gaas at pihit ng maubela ng drayber, muling bumalik ang kanyang gutom nang marinig ang sumisigaw na tiyan. hindi siya nakapag-agahan dahil muli, bangus ang kanilang ulam. sa lahat ng uri ng isda, ang bangus pinaka-ayaw ni marcus. mahirap kainin sapagkat matinik, madalas ay prito at maalat, ganito lagi ang kuwento sa bahay nila. kung hindi pritong bangus ay pritong bangus, kaya’t madalas ay maagang umaalis si marcus upang bumili na lang ng tinapay sa kanto na nagtaas na rin, dalawang piso na ang isa, lumiit pa.

kolehiyo na si marcus at tuwing hapon ang kanyang pasok, ngunit maaga siyang lumuluwas ng bahay upang maabutan ang kanyang kasintahang umaga naman ang pasok. tanghalian lamang sila nakapagkikita, kakain, at si marcus naman ang papasok. mahirap kung iisipin ngunit madalas din sa bihira ay maaga siya at nakaabang na sa labas ng building ng kasintahan.

biglang tumapak ng preno ang drayber, bagaman nakakapit lumipad ang katawan ni marcus kasama ang bag na nakasabit sa kanyang balikat at tinamaan ang isang matandang nakaupo sa kanyang harap. “ay, sori po.” agad na paghingi ng tawad ni marcus nang lumingon ang matanda.

gusot-gusot na ang balat nito, at halos wala nang makikitang makinis na parte sa kanyang buong katawan. humigit-kumulang nasa edad ng lolo ni marcus kung buhay pa, mga higit sisenta anyos, pero nakapaglalakad pa ang matandang ale, may bitbit na isang malaking bayong at isang malaking bag na halatang hindi rin magaan, at sumasakay ng bus.

hindi na talaga biro ang buhay ngayon, mataas ang singil ng kuryente, pati bigas ay nagtataas halos linggo-linggo, ngayon ay pati pamasahe, pero ang kita, hindi lumalaki. wala nang naaawa sa panahon ngayon, pati ang mga matatandang pina-uupo sa bus ay bibihira na rin. wala nang nagbibigay ng trabaho sa matatanda, kahit pa dalawa sa anim niyang anak ay may kanser at wala na ang asawa.

kung minsan gusto nang sumuko ni aling reming, matanda na rin siya at marami-rami na ring nagawa sa mundong ito. pagod na rin siya, nais niyang magpahinga, magpunta sa mataas na lugar upang magpahangin at walang isipin kundi ang malakas na hangin na tumatama sa kanyang pagod na mukha. madalas sa minsan ay gusto na niyang sumuko sa milyun-milyong baril na nakatutok sa kanyang leeg—mahal na delata, bigas, pamasahe, kuryente, tubig, gamot....

pero hindi puwede. hindi pa maaaring sumuko dahil sa milyun-milyon ding responsibilidad na nakaatang sa kanyang balikat. anim ang kanyang anak at apat dito ay may sakit, ang dalawa ay may sayad, ang dalawa y may kanser, ang dalawa ay pilit niyang pinag-aaral kahit pahintu-hinto. tumutulong din sa kanyang ang mga anak ngunit magkano lang ba ang kinikita sa pagiging takatak-boys. kailangan nilang magtapos at sa gayon ay matulungan ang mga kapatid lalo na’t matanda na ina.

masaya naman ang buhay ni aling reming lalo na’t sa tuwing uuwi sa mula sa pagbebenta ng bangus sa palengke ay sasalubong sa kanyang ang mga anak. bumabalik ang kanyang lakas.

ibig kong iguhit ang mga ngiting nakikita sa lansangan, mga halakhak na sa tuwing mababasa ay pumipiyok. ibig kong makita ang mga tunay na kulay ng mundo, makita mula sa aking mga mata at walang nakatakip. ibig kong mawala ang lahat ng hindi natural, hindi normal. ibig kong maging malaya, tulad ng mga ibong hindi man lang kailangan ng kuryente’t iba pa, tulad ng mga tao noong unang panahong walang nais kundi ang pagkain at pagiging masaya. ibig kong tumira sa kuweba kung saan kahit ako’y magpinta ay walang makapagsasabing hindi ako isang artista.

nakaupo siya roon habang binabanggit ang mga nais niya sa makatang tono sa kanyang isip. habang hinahampas ng hangin ang mukha at tinutusok ng araw ang kanyang balat, siya’t nakapikit at pilit isinisigaw sa kanyang sarili ang mga nais—para sa kanya, at para sa mundo.

maya’t maya dinidilat niya ang mga mata upang makita ang mga batang nagtatakbuhan, naghuhugas ng mga salamin ng mga sasakyan, umaakyat ng dyip upang magpunas ng mga sapatos at paa, nag-raragbi, nag-raragbi....

napatitig siya sa batang nag-raragbi sa gilid ng building at poste ng kanto ng mayon. nakapikit pa ito habang humihinga ng malalim sa maliit na supot na may kulay dilaw sa ilalim. may katabi itong nakaabang naman sa kanya na tila naghihintay sa kanyang pagkakataon upang makarating ng langit at pansamantalang makalimot sa gutom at butas na sikmura. nang ipasa niya ang plastik sa katabi ay agad itong tumayo at kinuha ang mga paninda—takatakboy.

ibig kong bumalik sa panahong lahat ay madali, lahat ay simple. ibig kong maging malinaw sa akin ang mga nakikita at naririnig. ibig kong malaman ang mga dapat malaman at hindi basura. ibig kong ipakita mo sa akin ang tunay na mundo, ang tunay na mundo.

candice, siya nga pala si candice, isang rakistang laging napagkakamalang emo dahil sa mga makatang banat.

simple lang si candice at existentialist daw siya. ito ang lagi niyang sinasabi. wirdo kung bansagan ng iba, palibhasa’y kakaiba kung mag-isip. mayroon siyang sariling pananaw. kakaiba.

“para ho, sa kanto lang!” sigaw ng isang mama nang paparating sa kanto ng forbes. pangatlong sigaw na niya ito at hindi pa rin bumabagal ang bus. nang lumagpas, sumigaw siyang muli. sa pagkakataong ito, halos tatlong beses ang doble ng lakas ng boses. “tangina! sabing para e!”

nang bumaba siya at tuloy pa rin ang kanyang bunganga sa pagmumura. bitbit ang gitara at magkasalubong na kilay. pumatak ang malalaking butil ng ulan nang bigalaan. umulan.

sa bawat bagyo, sa pagtatapos nito ay bahaghari... madalas sa minsan, magulo talaga ang buhay.

5.21.2008

photography is not cheap, and it will never be

photography is not cheap, and it will never be, unless you consider “snapshooting,” photography. most people perceive photography as a business and money-making opportunity, a venture to earn big bucks out of the unlimited shutter clicks on each digital camera. businessmen, who know nothing other than profits, cash, and company checks, assume the same – for as they say, “digital naman.”

photographers indeed make money out of their crafts, but they do so precisely because they deserve to be paid for their skills and artworks. they have earned their way to learn and perfect a craft, a not-so-easy feat to begin with. chefs cook, doctors cure, actors act, professors teach. like these professionals, photographers too spend years, and maybe even decades, learning and mastering the art. just like an ordinary person, photographers too spend money (that most don’t have enough of, by the way) for this craft. photographers too spend time, energy, effort, and passion producing an output, something that will always be a part of the photographer as an artist, something that will identify the work as a product of the artist. this identity from the artist is what makes each piece unique, what gives each piece an attitude and character, what makes each work important. this identity is the “essence” of the artist, if you may – the “essence” that is largely connected to the special talent and skill needed to translate the passion within into a tangible piece of work, into an 8x10 that you hang on to the wall or put in a gold-gilded frame waiting for guests to ooh and aah.

secondly, someone’s got to pay the rent.






edited by: sarah grace see

5.18.2008

maraming nangyayari sa isang taon (anniversary special)

tinutupi ni miguel ang kanyang mga maninipis na damit nang biglang tumunog ang telepono. nagulat siya at agad napalingon. madilim ang paligid at alas-siyete na ng gabi, bilog ang buwan sa labas kung dudungaw at kalat-kalat ang mga bituin na tila mga basag na bubog na naghihintay na lang na tapakan.

kagabi ay tila giyera na walang sinumang nais bumalik. ang ingay na nakabibingi, sugat na nakamamatay, at mga pasabog na kahit anong iwas ay tatama at tatama pa rin. alam ni miguel na bihira lang ito mangyari tulad ng mga giyera sa totoong buhay. nakamamatay, oo, pero ‘pag ika’y nakaligtas ay ito’y maaari mong ipagmalaki habang buhay. at madalas kumpara sa minsan, mala-hardin na punung-puno ng mga puting rosas ang pakiramdam ang araw-araw. kaya ngayong gabi, handa na siyang linisin ang mga bubog na nagkalat, hawakan ng mahigpit at hayaang dumaloy sa kanyang mga kamao ang dugo.

si danielle ang tumawag. pauwi na raw siya at kumain na. nang sabihin niya ito’y mahina ang kanyang boses, tahimik din ang paligid kaya’t naging mabilis ang pag-uusap ng mag-asawa.

nakaupo lang sa sala si miguel at nakadekuwatro nang matapos ayusin ang mga gamit sa maleta, nakatitig sa puting pader na punung-puno ng mga sulat at letrato na kuha niya. ang tawag nila rito ay “freedom wall”. dito nila sinusulat ang mga kung anu-anong naiisip nila. dito nila idinidikit ang mga larawang hindi na kasya sa photo albums. naalala niya rati noong pinaplano pa lang nila ang pagpapatayo ng bahay, ang mga nais nilang disenyo at ayos ng bahay—ang freedom wall kung saan maaaring isulat ang lahat ng nais isulat, mini swimming pool sa loob ng c.r. dahil ayaw nilang maarawan, maliit na likod-bahay para makapaglaro, makapag-date, at makapagtayo ng tent, at kung papalarin ay may tree house pa, at marami pang iba. lahat ng ito ang nasa harap ni miguel, sabay-sabay na bumabalik sa kanya. tama, tama itong gagawin niya. kailangan. tuloy pa rin ang plano.

isinakay na niya ang mga maleta, pati na rin ang sleeping bag at tent, at sumakay na ng kotse. mula sa kanyang inuupuan, kitang kita ang puting pader ng kanilang bahay. si danielle na lang, sabi ng kanyang isip.

dumating si danielle suot ang kanyang paboritong damit at hikaw na bigay ko noong sopresahin siya minsan ni miguel. dala ang kanyang bag, sumilip siya sa kotse nang mapansing bukas ang ilaw nito.

“saan ka pupunta?”

tumango lang is miguel waring pinasasakay ang asawa. binuksan ni miguel ang pinto at sumakay nga si danielle. “bakit? saan ka pupunta?” muling tanong niya habang nakatitig sa manubela si miguel. pinaandar ni miguel ang makina at binuksan ang aircon.

********

nahihirapan nang huminga si danielle. nahihirapan na siyang mag-isip. “bakit? saan ka ba pupunta?”

“may nag-iimbita sa olongapo, beach.” sagot ni miguel habang patingin kay danielle. “sino?” gulat na tanong. walang maisip na tao na maaaring mag-imbita sa kanila si danielle.

“ako....” mabagal na sagot ni miguel habang pinapaatras na ang sasakyan.

walang kaalam-alam ang asawa. isa itong sorpresa. hindi siya handa, maging ang kanyang mga gamit. “teka, wala akong damit!” “naayos ko na pati gamit mo. nasa likod na ng sasakyan.” sagot muli ni miguel habang nakatingin sa kalsada at nagmamaneho na.

natahimik sandali ang dalawa. ang tunog na nanggagaling sa makina at aircon, at mga busina ng ibang mga kotse sa labas na lamang ang ingay na maririnig. mabilis ang takbo ng sasakyan kaya’t bihira na lang kumurap si miguel sa sobrang titig sa kalsada. bihira na lang lumingat, palibhasa’y gabi na at wala nang masyadong sasakyan. Inaantok na rin ang asawa sa kanyang tabi, ngunit pilit binubuka ang mga mata.

“hindi ka ba nabibigla lang?” ang bumasag na tanong sa nakabibinging tunog na iisa lang. napatingin asawa ngunit ibinalik din ang tingin sa kalsada, bahagyang bumagal ang sasakyan at ang pagdaan ng mga gusali sa tabi ng punong lansangan. “matagal-tagal na rin tayong hindi nakakaalis. gusto ko rin namang maging masaya tayo.” ngumiti ng bahagya si danielle, at dahan-dahang sumandal sa pamilyar na kanang balikat ng asawa. paborito niyang sandalan ang balikat ng asawa, dahil sakto ito. paborito rin ito ni miguel. bagaman hindi siya ngumiti, gumaan ang kanyang loob. nasasabik na sila.

********

mahimbing na nakatulog si danielle habang nakanganga pa ang bibig nang bahagya. namamanhid na ang balikat at namamawis ang kilikili ni miguel, at maya’t maya’y ginagalaw niya ito para makadaloy ang dugo kahit sandali. mahamog ang paligid. alas-kuwatro ng umaga nang makarating sila. nang maparada ang sasakyan, at saka lang si miguel nakapagpahinga. isinandal niya nang direto ang likod sa sandalan at ipinatong ang ulo sa ulo ng asawa. patay na ang aircon ngunit malamig pa rin. napapanatili ng hamog ang lamig sa loob ng kotse kaya’t dahan-dahan niyang ginalaw ang balikat, ngunit nagising din si danielle.

iginapang ni miguel ang mga kamay sa balikat ng asawa, at humigang muli.

********

nagulat si miguel sa hagikgikan ng mga batang naglalaro malapit sa kanilang sasakyan. nang lumingon siya upang sundan ng tingin ang mga bata ay napansin niyang maliwanag na sa labas. tumingin siya sa relo ni danielle, alas-otso na.

hindi siya nagsusuot ng relo, at hindi rin niya ugaling bumili ng mga damit na uso. basta’t sakto sa kanya’y ayos na, dagdag pang alaga na manggagaling sa kanyang asawa, sino ang makapagsasabing hindi siya masyadong nag-aayos? maasikaso ang kanyang mapagmahal na asawa, walang palyang plantsadong polo’t slacks, color coded na boxer shorts at brief, at handang baon araw-araw. wala nang mahihingi ang potograper na ‘to kaya’t sa tuwing may pagkakataon ay dadalhan niya ng maliliit na pasalubong tulad ng ice cream at bulaklak ang asawa, maliban sa bihirang pagluluto niya ng sunog na itlog at bacon sa umaga at mahihigpit na yakap bago pumasok at bago matulog.

bumangon na rin si danielle suot na inaantok na mga mata at magulong buhok. hinawakan niya ang kanyang mukha, pasuklay sa kanyang buhok na ang ilan ay nakaharang sa kanyang kanang mata. nakatitig na sa kanya noon si miguel habang nakasandal sa manubela ng sasakyan at may ngiti sa kanyang mukha.

“bakit?” tanong ni danielle habang nakakunot ang noo. “ay, nako!” pahabol niya.

“wala lang.” sagot naman niya, hindi pa rin tinatanggal ang ngiti. “gusto talaga ka kita ‘pag ganyan ka. bagong gising, inaantok, simple.”

simula pa rati ay ito na ang sinasabi niya. naalala ni danielle ang nakaraan.

********

bagong gising din noon si danielle, katabi niya si miguel sa kama. nakangiti. “gusto talaga kita ‘pag bagong gising ka, o kaya inaantok, ganoon.”

hindi niya maintindihan kung ano ang ibig sabihin ng boyfriend. siguro’y inaantok pa at hindi pumapasok ang mga pambobolang ito. siguro’y mas gusto lang talaga niya na simple ang hitsura ng girlfriend, wala kahit cheek tint o powder na pampapula ng pisngi.

minsan tinanong niya si miguel, “hindi ba ko maganda ‘pag naka-ayos?”

sumagot ng totoo si miguel palibhasa’y nasanay na, “maganda, pero mas gusto ko yung simple ka lang.” napangiti siya ng kaunti. “i love you.” sinundan ni miguel. tuluyan nang ngumiti ang kasintahan.

********

“pumunta ka rito ng lunch ha? ipagluluto kita. ubusin mo.” pabiro niyang sinabi. minsan lang hindi maaga si miguel, kaya’t hindi lumalamig ang bawat niluluto ni danielle.

“pjamie....” mahabang banggit ni miguel sa tawagan nilang magkasintahan nang makarating siya sa bahay nila. “tara, kain na tayo.” anyaya ni danielle.

noong una’y nahihiya pa si miguel lalo na’t noong bago pa lang naging sila. at sa hapag-kainan, pipiliin niya ang mga luto ng kasintahan, hindi dahil gusto niyang matuwa si danielle o kung anu pa man, kundi, gusto lang niya. masarap magluto si danielle at hindi nagsasawa rito si miguel.

noong minsan ay nilutuan siya ni danielle ng isang potahe at ipinauwi sa kanya. marami iyon na nakalagay sa isang malaking pyrex. dalawang araw niyang kinain ito, agahan, tanghalian, at hapunan. walang sawa, at nalungkot pa nang kainin niya ang huling subo nito.

********

umaga, hapon, at minsan hanggang gabi pa. tila hindi nagsasawa si miguel na kasama ang kasintahan. minsan ay pupuntahan niya ito ng umagang umaga upang maabutang tulog pa. minsan ay pupuntahan ng hapon para masabayan manood ng america’s next top model o kung anu mang palabas sa velvet. hindi ito mahalaga basta’t hindi siya nagsasawa. madalas nga lang ay namamanhid ang mga puwet ngunit hindi napapawi ng mga tahimik at mahihigpit na hawak, at minsa’y halakhak.

********

masarap tumawa si danielle, kung makikita ay tila kanyang huling halakhak na. kaya’t pagkatapos ng malakas na tawa ay madalas hinihingal. buti na lang at corny ang mga biro ni miguel.

kung minsan nama’y nakaka-jackpot din si miguel at nakabibira ng magandang biro. matatawa ng malakas si danielle. dagdagan pa ng mga kiliti ni miguel, buo nanaman ang araw nila.

********

“pjamie....” mabagal na sabi ni miguel na tila niyayaya ang asawa na lumabas na ng sasakyan at magpaaraw. “tara, labas na tayo.” laging ganito ang pag-uusap nila. Kung bobo ang makikinig, walang maiintindihan, palibhasa’y between the lines lagi.

nagsusuklay si danielle habang palingat-lingat sa bawat makitang may anino niya habang si miguel nama’y binubunot ang reservation ticket na binili niya isang linggo na ang nakaraan.

“ano ‘yan?” tanong ni danielle habang nakaturo sa hawak na ticket ni miguel.

“ticket, para sa reservation.” inosenteng sagot ng asawa habang inaabot sa receptionist ang hawak. nang mahawakan tuluyan ng receptionist, hinawakan ni miguel ang kaliwang pisngi ni danielle gamit ang kanan niya, ngumiti, “advance happy anniversary, dear.”

********

ang lahat ng ito, sabay-sabay na pumasok sa kanya. nawala sa isip niya ang gagawin. sa loob ng kotseng ito, kasama ang kanyang asawa, anu na nga ba uli ang kanyang gagawin? kinakabahan na siya. muli, bumibilis ang tibok ng kanyang dibdib. palakas nang palakas, nakabibingi, nakabibingi. hindi niya maisip ang dapat gawin.

“pjamie....” pilit niyang nilagyan ng lambing ang kanyang boses. mabagal niyang binanggit ang tawagan nila ng kanyang asawa na tila niyayaya na lumabas ng sasakyan, magpaaraw, at lumanghap ng sariwang hangin mula sa malawak na dagat.

nagsusuklay si danielle habang palingat-lingat sa bawat makitang may anino niya habang si miguel nama’y binubunot sa kanyang wallet na gawa sa balat ng ahas ang dalawang gift certificate.

“ano ‘yan?” tanong ni danielle habang nakaturo sa hawak na certificate ni miguel.

“gift certificate.binili ko ‘to last month pa, natakot kasi ako baka hindi magkasya yung pera na nalaan ko para rito.” inosenteng sagot ng asawa habang inaabot sa receptionist ang hawak. nang mahawakan tuluyan ng receptionist, hinawakan ni miguel ang kanang kamay ni danielle, at hinaplos ang kaliwang pisngi, ngumiti, “advance happy anniversary, dear.”


5.13.2008

there is beauty in valenzuela 'pag naglakad

‘pag naglalakad tayo papunta sa isang goal, the rest just goes blur. parang football, kahit hindi ako marunong mag-football, alam kong kapag ikaw ang may hawak ng bola at ikaw ang dapat sumipa nito, ikaw, ang bola, at ang malaking-net-na-goal-hindi-ko-alam-ang-tawag na lang ang matitira. the goal becomes the center of your focus, hindi ba? parang ganito, when you put a finger in front of your face, particularly in the in front of your eyes, most probably, you’ll focus on that finger kahit may option ka naman to focus your eyes sa ibang bagay and blur that finger near your face.

may option ka, you just don’t explore them. laging may choices sa bawat tanong: a, b, or c. yes or no. oo o hindi.

i mean it is okay to have goals especially when those goals are tempting, pero kung iisipin mo, how about the other stuff around? paano na lang ang mga bagay na hindi mo napansin dahil sa goal mo. paano na lang ang mga bagay na you’ve taken for granted kasi you were too busy looking at your marked x sa map mo?

life is all about those little and simple things. oo, small things.

though small, minsan, o madalas, ang mga maliliit na bagay na ‘to pa ang nagbubukas sa atin to bigger windows and opportunities. magulo ba? For example, kailangan mong bumili ng isang gamit sa kanto. you have the money, and you have an extra twelve or fourteen pesos. at dahil may extra ka, pipiliin mong sumakay ng tricycle imbes na maglakad. ayaw mong mapawisan. sumakay ka at nakabalik dala ang isang supot galing sa tindahan. pero kung naglakad ka, nadaanan mo sana ang bridge na mabaho pero maganda ‘pag natamaan ng 6am to 10:30am na sikat ng araw, nasaksihan mo sana ang bagong bukas na store sa tapat ng nagbebenta ng nakakagutom na manok na 120 pesos lang, naarawan ka sana at napawisan ka sana, nakapulot ka sana ng piso sa gilit ng basurahan, at marami pang iba.

5.09.2008

lakad

ako na lang ang bahala. ako na lang ang bahala sa lahat. masagasaan kaya ako mamaya sa pagtawid, o malaglagan kaya ako ng malalaking falling debris sa pagdaan ko sa malaking building na ginagawa?

naglakad dala ang lahat liban sa aking wallet kasi gusto kong maglakad. Kahit masakit ang kaliwang paa ko dahil sa mahabang kuko na nakatusok sa laman, hindi ko inalintana. mataas ang araw kaya’t hindi pa kalayuan ay pawis na pawis na ko. dagdag pa rito ang itim na t-shirt na suot at tirit na araw.

masarap maglakad, nakapag-iisip ka. Naiisip mo ang mga bagay-bagay na kadalasan ay hindi umaabot sa kukote mo ‘pag nasa loob ka lang ng kotse o kuwarto. kaya siguro naimbento ang kasabihang hindi dapat huminto ang pag-aaral sa apat na sulok ng silid.

hindi ko dinala ang aking wallet dahil gusto kong maglakad. ayaw ko sumakay ng dyip o bus pa tulad ng dati. madalas kasi tuwing ako’y nabuburat, sumasakay akong dyip paputang hindi ko alam. minsan ay sinubukan kong sumakay ng bus at nakarating ako ng mall of asia, nahirapan akong umuwi. masaya, masaya maligaw.

alam mo kung bakit, kung bakit masarap pumunta sa hindi mo kabisado ang lugar? kung minsan kasi ay mas masarap hindi mag-isip. siguro mali ako sa iba ngunit para sa akin kasi, sa tuwing may dalawang daan na dapat pagpilian, mas madaling pumili kung pareho’y hindi mo alam kung saan patungo. tama ba ko?

masarap maglakad, hindi ba? siguro’y sakit lang ng katawan ang habol ko sa kagagguhang ito. siguro’y gusto ko lang mapawisan. siguro’y gusto ko lang na sa mga sweat glands lumabas ang mga maaalat na tubig kaysa sa mata. para ka rin kasing umiiyak ‘pag pinapawisan, pareho kang nawawalan ng tubig sa katawan, lakas at hinanakit.

pinili ko ang pinakamalayong daan patungong kung saan. umikot ako sa mga puwedeng diretsuhin naman. sa damuhan humakbang-hakbang imbes na sa semento. nararamdaman ko ang nature sa tuwing naglalakad ako. malakas na hangin na sumasampal sa aking mukha, matitigas na daliri, pawis na nagdudulot din ng lamig at kabag, makakapal na balat sa paa dahil sa tsinelas na pudpod. kulang na lang ay maghubad ako at tumakbo-takbo para maging tunay na malaya.

lintek, naiiyak ako, kailangan bilisan ang lakad.

minsan gusto kong umupo muna para magpahinga ngunit maaalala ko na maaalala ko lang ang mga malulungkot na alaala ‘pag ako’y huminto. Kung minsan, maaalala ko naman ang sabi ng couch sa basketball na bawal umupo pagkatapos ng sprinting.

pero iba ang usapan ‘pag may matagpuang magandang lugar, batis o kakaibang puno na hindi masasayang ang oras na titigan. sa paglalakas kasi nakikita ang mga maliliit na bagay na nabubuhay, na mayroon. kung nasa dyip ka kasi o kotse, kahit pa nakadungaw ka sa bintana ay hindi mo makikita ang mga maliliit na langgam na pila-pila, asong nagsasaboy ng binhi, bulaklak sa gilid ng semento na tila sumisigaw at humihingi ng tulong. nakikita mo ang mga maliliit na bagay na hindi mo inaasahang makikita. ito ang nagpapasaya sa buong paglalakbay—ang mga nakikita at natututunan.

nang makakita ako ng upuang semento na nakaharap sa malawag na damuhan, agad akong lumapit. pumikit ako ng matagal at inubos ang lahat ng iniisip. Pinilit bagalan ang hininga at nakinig.

lumalakas ang hampas ng hangin. uminit. narinig ko ang mga mahihinang huni ng ibon na marahil ay hindi abot ng mata. umupo ako sa damuhan malapit sa tabi ng upuang semento.

“kuya, kung puwede po kayong maabala ng sandali. kami po ay mga seminaristang galing antipolo. andito po kami kasi po kailangan....” sabi sa aking ng maitim na bata na halos ka-edad ko. hindi ko na napakinggan ang kanyang mga sinabi. umiling ako. wala akong dalang wallet.

naglabas siya ng ballpen na may kalendaryong 2009 at inialok sa akin. nangangailangan daw sila kahit kaunting donasyon lang, singkwenta pesos naman ang ballpeng kalendaryo.

tinanong ko siya, “ano’ng pangalan mo?”

“rene boy po ako.” sagot niya.

isinilid ko ang aking kamay sa kanang bulsa at kinapa. bumunot ako at iniabot ko sa kanya. “pasensiya ka na, seven pesos na lang mayroon ako.”

hindi ko pa naaabot ay nagpasalamat na siya. “salamat po.”

pawis na ang aking likod, kili-kili, maging ang singit. palubog na ang araw at mahangin pa rin kaya’t iumalagkit na ko. amoy araw. namamanhid na paa, at makakapal na balat dala ng maalikabok na hangin. bumigay pa rin ako.

tinawag ko si rene boy ay pinaupo ko.

“alam mo, masaya ko sa buhay ko kahit minsan....”

“...mahal ko talaga siya.”